Robert Foks

Wałbrzych
Ściśle tajne

© 2023 Robert Foks

© 2023 WARBOOK Sp. z o.o.

Redaktor serii: Sławomir Brudny

Redakcja i korekta językowa: Karina Stempel-Gancarczyk

eBook: Atelier Du Châteaux

Projekt okładki: HEVI

ISBN 978-83-66955-65-3

Wydawca: Warbook Sp. z o.o.

ul. Bładnicka 65

43-450 Ustroń, www.warbook.pl

Miłośnikom i eksploratorom wałbrzyskich tajemnic

Niekiedy pewne sprawy, wydarzenia oraz ludzkie poczynania jawią się jako nierealne, niewiarygodne czy zgoła fantastyczne. Czasami jednak pojawia się Coś, co zmusza do zmiany myślenia.

Szanowny Panie!

Niedawno przeczytałem książkę Pana autorstwa „Prospekt Niepodległości”. Po lekturze przejrzałem Internet i ku mojemu zdziwieniu okazało się, że pochodzi Pan z tego samego miasta, w którym się urodziłem, spędziłem wiek młodzieńczy, a także część dorosłego życia. Na dodatek ze strony wydawnictwa WarBook dowiedziałem się, że pasjonują Pana „dolnośląskie tajemnice z okresu II wojny światowej, szczególnie historie związane z Wałbrzychem i pobliskimi Górami Sowimi”.

Mnie także, niemal od zawsze, fascynowały zagadki Wałbrzycha wywodzące się z okresu Trzeciej Rzeszy. Zainteresowanie jego przeszłością rozbudził we mnie dziadek – wałbrzyski Niemiec, górnik pracujący niegdyś w tamtejszych kopalniach. W rezultacie hobby przekształciło się w profesję: ukończyłem uniwersyteckie studia historyczne.

Z Wałbrzychem wiązałem wszystkie życiowe plany. Niestety, dramatyczne wydarzenia, których byłem uczestnikiem, zmusiły mnie do opuszczenia kraju. Chciałbym je Panu zaprezentować i zaproponować napisanie na ich kanwie powieści sensacyjnej, której akcja rozgrywałaby się w naszym mieście. Nic o takiej tematyce chyba jeszcze nie powstało, więc może warto?

Długo zastanawiałem się, jak rozpalić w Panu ciekawość, wzbudzić chęć do zapoznania się z moją historią. Wymyśliłem zatem szaradę. Otóż plik z tekstem, który przesyłam w załączniku, został przeze mnie zaszyfrowany. Hasłem do jego otwarcia jest nazwisko prekursora „systemu globalnej komunikacji”, który przebywał kiedyś na ziemi wałbrzyskiej. Jeśli rzeczywiście jest Pan miłośnikiem tajemnic Wałbrzycha, to wierzę, że podejmie Pan to wyzwanie.

W tekście nie wskazuję konkretnych lokalizacji zdarzeń, jakie miały miejsce, zaś niniejszego listu nie podpisuję imieniem i nazwiskiem. Powody, które zmuszają mnie do zachowania poufności, zrozumie Pan po przeczytaniu mojej opowieści.

Proszę do mnie nie pisać. Adres poczty elektronicznej, z którego został wysłany ten mail, już nie istnieje.

***

Noc władała światem prawie niepodzielnie. Wypełniała wszystkie pomieszczenia. Panoszyła się w każdym zakamarku. Nie mogła jedynie poradzić sobie ze światełkami generowanymi przez medyczną aparaturę. Te, w sojuszu z dyskretnymi sygnałami dźwiękowymi, przeciwstawiały się ciemności, dając świadectwo życia.

Pielęgniarka pełniąca dyżur odpoczywała na służbowej kozetce. Chciała wykorzystać spokój panujący na oddziale i usiłowała się zdrzemnąć. Sen jednak nie nadchodził. Nie włączając lampki, wstała i podeszła do okna. Na zewnątrz było spokojnie, bezwietrznie. Jedynie ciemność bijąca z przyszpitalnego, spacerowego ogrodu wzbudzała poczucie lęku; jakby czaiło się tam coś nieodgadnionego, nieobliczalnego, a przez to niebezpiecznego.

Kompleks budynków Städtische Klinikum w Karlsruhe wyczekiwał świtu. Poranny brzask miał przynieść chorym nową dawkę nadziei na szybkie wyzdrowienie. Pielęgniarka spojrzała na zegarek. Do końca zmiany pozostały niespełna trzy godziny. Wszystko wskazywało na to, że noc zakończy się spokojnie. Podeszła do kozetki, by się ponownie położyć, gdy w pomieszczeniu rozległ się dźwięk brzęczyka oznajmiający, że automat monitorujący procesy życiowe wykrył nagłe pogorszenie się stanu jednego z pacjentów.

Weszła do izolatki, zapalając światło. Mężczyzna leżący na łóżku miał zamknięte oczy. Na przemian coś mamrotał i straszliwie siorbał, starając się wciągnąć do płuc jak najwięcej tlenu, który podawał mu bezpośrednio do nosa plastikowy cewnik. Nachyliła się ku niemu, by wyraźniej usłyszeć, co mówi, a następnie podeszła do aparatury. Odczytała parametry, po czym szybko pobiegła obudzić lekarza śpiącego w swoim gabinecie na oddziale.

– To agonia – stwierdził medyk, pochylając się nad pacjentem. – Niech siostra założy mu maskę tlenową i poda dożylnie salbutamol.

– Jak mam założyć maskę, kiedy on cały czas coś mamrocze? – Twarz pielęgniarki wyrażała dezorientację.

– A co dokładnie?

– Coś bez składu i ładu. Nie ma w tym żadnego sensu.

Tym razem lekarz z ciekawością zbliżył ucho do ust chorego.

– Powtarza w kółko to samo. Według mnie mówi coś o spadku dla jakiejś Anne. Reszty faktycznie nie można zrozumieć – potwierdził. – Może niech pani zapisze, co mówi ten człowiek. To zapewne jego ostatnie słowa. Wątpię, by dożył do rana. Przekażemy je rodzinie.

Jakieś dwie minuty później pielęgniarka zanotowała na niewielkim skrawku papieru:

Heil, Lüge, Anne, Erbe, Ziegel, Zeichen

Rozdział 1

Narada w redakcji „Trybuny Wałbrzyskiej” ciągnęła się już drugą godzinę. Naczelny omawiał bieżącą sytuację finansową tygodnika. Czasy były ciężkie, sprzedaż szła opornie, nakład spadał. Zmiana formatu i szaty graficznej pisma nie przyniosła spodziewanych efektów, zaś dziennikarzom z trudem przychodziło funkcjonowanie w wolnorynkowych realiach. Szef apelował do wszystkich, by poszukiwali „newsów”, które przyciągną czytelników. Słowo to robiło zawrotną karierę. Nic bardziej się nie liczyło. „Mniej kultury, polityki, społecznych problemów, narzekania na rosnące bezrobocie, a więcej sensacji, plotek, skandali, wypadków i przestępstw” – w głosie mówiącego wybrzmiewało niemal dramatyczne błaganie.

Marzena Zimosz od jakiegoś czasu nie słuchała monologu przełożonego. Siedziała przy oknie i z nudów obserwowała to, co działo się na zewnątrz. Aleja Wyzwolenia, przy której znajdowała się siedziba redakcji, wyglądała ponuro. Po kilku dniach ładnej, słonecznej pogody znowu nastała szaruga, a przenikliwy chłód potęgował wrażenie, jakby za chwilę miała powrócić niedawna zima.

Młodziutka dziennikarka wodziła wzrokiem za spieszącymi po drugiej stronie ulicy postaciami. Ich chód ograniczały rozliczne kałuże, efekt porannego, intensywnego deszczu. Samochody jeździły dość wolno, gdyż jezdnia naszpikowana była sporą ilością zalanych wodą asfaltowych dziur. W pewnym momencie dziewczyna prawie parsknęła śmiechem, kiedy jakiś pojazd, wjechawszy z impetem w jedną z rozwalin, ochlapał dwóch przechodniów. Ci jak na komendę odwrócili się i zaczęli wygrażać pięściami. Z gestykulacji i dynamicznego ruchu ich warg można było się domyślić wyzwisk, jakie padły pod adresem kierowcy. Wyglądało to na wskroś zabawnie, przypominało bowiem nieme kino z czasów, kiedy triumfowała burleska.

Po chwili wesołość ją opuściła. Ściągnęła brwi. Miała dość paplaniny naczelnego. Miała dość tej gazety. Miała dość tego miasta.

Zebranie zakończyło się jak zwykle – wezwaniem do jeszcze intensywniejszej pracy. „Oczywiście za te same pieniądze” – skomentowała w myślach Zimosz. Powlekła się do swojego biurka. Nie tak wyobrażała sobie początek swojej dziennikarskiej kariery. Choć angaż w „Trybunie” był jej pierwszą w życiu posadą, czuła się tak, jakby pracowała tu już co najmniej od dziesięciu lat. A przecież dopiero w ubiegłym roku ukończyła studia.

Zaczęła się zastanawiać, dokąd wyruszyć na poszukiwanie upragnionych przez szefa redakcji „newsów”. W Wałbrzychu, peryferyjnym, górniczym mieście, trudno było znaleźć jakiś interesujący, intrygujący temat, na podstawie którego można by napisać zapierający dech w piersiach artykuł. Owszem, nie brakowało ważkich problemów związanych z podupadającym przemysłem, szerzącym się bezrobociem i niedostatkiem, w jaki popadali mieszkańcy, lecz to wszystko nie przyciągało uwagi czytelników. Znali to z własnych obserwacji. W grę nie wchodziły także pospolite przestępstwa, których wzrost był statystycznie zauważalny. Mało kogo już w zasadzie obchodziło, że ktoś został pobity, że zdemolowano jakiś sklep albo że skradziono czyjś samochód.

Na biurku zaterkotał telefon. Podniosła słuchawkę. Już chciała wygłosić oficjalną formułkę, że ten ktoś z drugiej strony dodzwonił się do redakcji, gdy usłyszała:

– Cześć, Marzenko, Marek Wikos się kłania. Nie przeszkadzam? Możemy pogadać?

Znali się od kilku lat, razem studiowali. Nie był to jej szczególnie bliski kolega, ale utrzymywali dość regularny kontakt, głównie z tego powodu, że Marek mieszkał i pracował niedaleko Wałbrzycha, w Walimiu.

– Chcesz wiedzieć, jak wygląda cywilizacja? – Marzena uważała górskie miasteczko za klasyczną „dziurę zabitą dechami”. Nigdy też nie mogła się oprzeć pokusie, by z humorem oraz z pewną dozą złośliwości nie napomknąć o tym znajomemu. W ten sposób podwyższała także własną samoocenę – mimo wszystko Wałbrzych był miastem wojewódzkim[1].

– Tym razem nie – odrzekł ze śmiechem Wikos. – Dzwonię z propozycją.

– O, to coś nowego! Ale zanim ją przedstawisz, powiedz, ile na tym zarobię – rzuciła przekornie.

– Dla czegoś takiego prawdziwa dziennikarka zostawiłaby męża i dziecko – usłyszała w odpowiedzi. Poczuła przypływ zainteresowania.

– Czyżby brat twojego ojca został już wójtem? Przecież wybory odbędą się dopiero pod koniec maja. – Teraz była naprawdę złośliwa. Marek pracował w walimskim urzędzie, gdzie etat załatwił mu stryj, naczelnik gminy[2].

– Coś się wydarzyło, moja droga – kontynuował chłopak, niezrażony tym, co usłyszał. – A żadne media jeszcze o tym nie wiedzą – dodał. – Byłabyś pierwsza…

Marzena przełknęła z wrażenia ślinę.

– Mów! – zakomenderowała krótko.

– Najpierw dowiesz się, co chcę w zamian. To zresztą powinno cię przekonać, że sprawa jest naprawdę warta twojego zaangażowania.

– No dobra, zamieniam się w słuch.

– Odpowiadając na twoje pytanie: mój stryj jeszcze nie został wójtem, ale ma taki zamiar. Dlatego też będzie potrzebować dobrej prasy w czasie kampanii wyborczej. Myślę tu o dwóch artykułach, jednym wywiadzie oraz reportażu z sesją fotograficzną. Jesteś w stanie to załatwić?

– Wątpię, o takich sprawach decyduje naczelny. Musisz także wiedzieć, że ostatnio najważniejsze są „newsy”, więc to, co cię interesuje, nie koreluje z obecną linią gazety. Nam teraz zależy na czymś, co zagwarantuje wzrost sprzedaży „Trybuny”. No, chyba że twój stryj po prostu zapłaci.

– Nie chcemy płacić. W zamian otrzymacie sensacyjny materiał. I tylko ty będziesz miała do niego dostęp.

– A o co konkretnie chodzi?

– Niedawno w Walimiu zmarł pewien stary facet. Nie miał rodziny, więc urząd gminy musiał zinwentaryzować jego dobytek i opieczętować mieszkanie. Podczas tych czynności odkryto sekretny schowek. Okazało się, że gość w czasie wojny był esesmanem. Znaleziono tam jego mundur, legitymację SS[3], broń, wyposażenie górnicze, zdjęcia oraz bardzo tajemniczy plan. Posłuchaj teraz uważnie: on prawdopodobnie pozostał po wojnie w Walimiu, by pilnować jakiegoś skarbu, który mógł zostać ukryty w pobliskich poniemieckich podziemiach.

– To niesamowite!!! – Po tych słowach dziennikarka zacisnęła usta tak silnie, że te aż zbielały.

– Sprawa jest naprawdę poważna. Interesuje się nią kontrwywiad. – Wikos jeszcze bardziej „podkręcił” koleżankę.

– Muszę mieć ten materiał, Marek!

– To załatw publikacje dla mojego stryjaszka. Idź do swojego naczelnego i powiedz mu, że na podstawie otrzymanych od nas informacji stworzysz cykl sensacyjnych artykułów.

– Jak to cykl?

– To proste. Najpierw napiszesz o tym, jak odkryto schowek. W następnym odcinku opublikujesz zdjęcia tego, co w nim znaleziono…

– Udostępnicie mi do wglądu rzeczy ze skrytki?! – Dziewczyna nie wierzyła.

– Oczywiście. Ale słuchaj dalej. W trzecim artykule przedstawisz hipotezę, że esesman pilnował skarbu, i pofantazjujesz, że może on być ukryty w walimskich sztolniach.

– Ale to przecież będzie konfabulacja – dziennikarka zaoponowała.

– Jak poczytasz trochę o historii kompleksu Riese[4], to zobaczysz, jaki to ma potencjał. – Chłopak zaśmiał się z naiwności Marzeny. – Za to w ostatnim odcinku zaprezentujesz wywiady z autentycznymi świadkami.

– Jakimi świadkami?

– Są ludzie, którzy dość dobrze znali tego esesmana…

Zakończyli rozmowę. Dziennikarka jeszcze długo myślała o tym, co usłyszała. Zastanawiała się także, czy może zaufać Markowi. Doszła do wniosku, że tak. Co prawda, uważała go za cwaniaka, dla którego liczył się przede wszystkim osobisty interes, ale nie mogła określić go mianem człowieka nieuczciwego. Rozumiała, że jej kolega, pomagając stryjowi zostać wójtem, walczy o własny etat w walimskim urzędzie. A teraz, kiedy z miesiąca na miesiąc wzrastało bezrobocie, praca była na wagę złota, zwłaszcza dla ludzi młodych.

Powróciła myślami do sprawy esesmana. Nie ulegało wątpliwości, że miała do czynienia z wielką sensacją. Tajemnica, skarby, śmierć, wojna, podziemia to słowa, które na pewno przyciągną uwagę czytelników. Wyobraźnia już podpowiadała jej tytuły poszczególnych odcinków cyklu. Unosiła ją także do miejsc, w których pragnęła się znaleźć. „Może uda mi się odnieść sukces i wyjechać? Może któraś z wrocławskich albo nawet warszawskich redakcji da mi szansę? Może za jakiś czas będę uprawiać prawdziwe dziennikarstwo?” – na chwilę pozwoliła marzeniom zawładnąć swoim umysłem.

***

Tytuł prasowy krzyczał: „W Walimiu mieszkał hitlerowiec. Czy esesman był strażnikiem ukrytego w tamtejszych podziemiach skarbu? Część 2”.

Tomasz zapoznawał się z tekstem wolno i dokładnie. Nie chciał uronić żadnej istotnej informacji. Potem skrupulatnie obejrzał zdjęcia zamieszczone w artykule. Przedstawiały esesmański mundur, pistolet Parabellum, sprzęt górniczy w postaci aparatu tlenowego oraz kasku z lampą i akumulatorem, a także trzy stare fotografie. Jednak ich gazetowa jakość była tak mizerna, że nie można było dopatrzeć się szczegółów. Nawet przy zastosowaniu lupy.

Powrócił do treści. Przeczytał jeszcze raz fragment, który go zainteresował najbardziej: „Na planie przedstawiono przebieg jakiegoś korytarza. Oglądając go, odniosłam wrażenie, że szkic jest niepełny. Jego trójkątny kształt uprawnia do wniosku, że to prawdopodobnie część większej całości. Powstaje zatem pytanie: gdzie może znajdować się reszta mapki? Kolejną zagadką są dwa, napisane odręcznie, niemieckie wyrazy umieszczone pod rysunkiem: Ahnenerbe i Heiliger. Co oznaczają? Czy to jakieś hasła, czy też nazwy tego, co być może zostało ukryte w miejscu, do którego prowadzi odnaleziony w Walimiu plan? W następnym odcinku postaram się odpowiedzieć na postawione pytania”.

Sięgnął po „Trybunę Wałbrzyską” sprzed tygodnia, gdzie został opublikowany pierwszy artykuł traktujący o walimskim esesmanie. Chciał się jeszcze raz upewnić, że oprócz sensacyjnego opisu odnalezienia ciała Henryka Sz. oraz schowka w jego mieszkaniu nie zawiera dodatkowych informacji.

Tomasz uznawał tylko twarde, udokumentowane fakty. Tymczasem autorka artykułów posługiwała się prawie wyłącznie domysłami. Najważniejsze jednak było to, że rzeczywiście odnaleziono plan, na którym ktoś napisał owe dwa niemieckie słowa. Jedno z nich wzbudziło w nim naprawdę silne emocje.

Od wczesnej młodości pasjonował się dziejami Wałbrzycha oraz jego tajemnicami. Zaprowadziło go to aż na studia historyczne. Dzięki temu po ukończeniu uniwersytetu mógł zgłębiać przeszłość swojego miasta w sposób profesjonalny. A to oznaczało, między innymi, obowiązkowe sprawdzanie wszelkich tropów, jakie pojawiały się w przestrzeni publicznej oraz w zaciszu bibliotek i archiwów. Teraz miał do czynienia właśnie z taką sytuacją. Dziennikarka odsłoniła światu rąbek wielkiego sekretu, choć prawdopodobnie nie była tego świadoma. Tym skrawkiem było słowo Ahnenerbe.

Szybko doszedł do wniosku, że aby zbadać, czy sprawa esesmana prowadzi ku czemuś istotnemu, konieczne jest zapoznanie się z zawartością schowka z jego mieszkania. Przez kilka minut zastanawiał się, w jaki sposób może dotrzeć do tych wszystkich rzeczy. Wybrał najszybsze rozwiązanie. Wziął do ręki „Trybunę”, odnalazł stopkę redakcyjną zawierającą numery telefonów do siedziby gazety, wybrał jeden z nich, wykręcił go na tarczy aparatu i poprosił o rozmowę z autorką artykułów. Po dłuższej chwili usłyszał w słuchawce jej głos.

– Dzień dobry, z tej strony Tomasz Nowicki. – Użył oficjalnego tonu. – Przeczytałem przed chwilą drugi artykuł poświęcony byłemu esesmanowi z Walimia. To, co pani napisała, jest niezwykle interesujące, ale wydaje mi się, że nie wyczerpuje tematu. Chodzi mi o wyjaśnienie pojęcia Ahnenerbe. – Chciał wzbudzić zainteresowanie redaktorki, więc wypowiedział to słowo z niemiecką intonacją.

– I pan może wie, co ono oznacza? – Powątpiewanie oraz forma pytania zdradziły Tomaszowi, że Marzena Zimosz nie miała wiedzy na ten temat.

– Zgadza się. Wiem, i to nawet sporo.

– No to niech pan mówi. – Rozmówczyni nadal mu nie wierzyła.

– To nie na telefon, proponuję spotkanie.

– Nie mam za bardzo czasu, jestem właśnie w trakcie pisania trzeciego odcinka.

– Wobec tego tym bardziej powinniśmy się zobaczyć. Przecież obiecała pani czytelnikom, że w następnym artykule odpowie na postawione przez siebie pytania. Chyba nie zamierza pani podać jedynie dosłownego tłumaczenia słów umieszczonych na planie?

Po drugiej stronie zapadła cisza, co upewniło Tomasza, że dziennikarka tak właśnie chciała postąpić. Postanowił ją zmotywować i dorzucił:

– Moja opowieść pozwoli pani napisać jeszcze niejeden odcinek.

– A kim pan w ogóle jest?

– Wszystko wyjaśnię podczas bezpośredniej rozmowy. Nie pożałuje pani, zaręczam.

Umówili się w centrum miasta.

***

Kawiarnia Barbórka znajdowała się niedaleko rynku. Przejście z redakcji do tego lokalu zajęło Marzenie zaledwie kilka minut. Weszła do środka, usiadła przy pierwszym wolnym stoliku. Rozejrzała się wokół i stwierdziwszy, że nie ma zbyt wielu gości, zapaliła papierosa. Przez chwilę obserwowała, jak dym ulatuje pod łukowate sklepienie.

Zastanawiała się, czy dobrze zrobiła, zgadzając się na spotkanie. Może trafiła na jakiegoś oszusta albo mitomana? Takie sprawy jak ta z Walimia często przyciągają dziwnych ludzi, wśród których nie brakuje domorosłych poszukiwaczy skarbów albo wyznawców teorii spiskowych. „W zasadzie nic nie tracę. Jeśli facet zacznie bredzić od rzeczy, po prostu pożegnam się i wyjdę” – uspokoiła się. „A może rzeczywiście dowiem się czegoś interesującego?” – pomyślała z nadzieją.

Do kawiarni wszedł mężczyzna. Otaksował ludzi obecnych na sali, po czym zdecydowanie podszedł do stolika, przy którym siedziała dziennikarka.

– Czy pani Marzena Zimosz? – spytał głosem o ciepłej, przyjemnej barwie.

– A pan jest owym Tomaszem, który dzwonił do redakcji?

– Zgadza się. Bardzo dziękuję, że zechciała się pani ze mną spotkać. – Przybysz usiadł przy stoliku.

Redaktorka dokładnie przyjrzała się nowo poznanemu rozmówcy. Był dość przystojny, sprawiał pozytywne wrażenie. Jej wcześniejsze obawy nieoczekiwanie się rozpierzchły. Już miała zadać mu prostolinijne pytanie, ale wstrzymała się, gdyż pojawiła się kelnerka.

Zrobiła to, jak tylko złożyli zamówienie.

– Zastanawia mnie jedno: dlaczego chce się pan podzielić ze mną swoją wiedzą?

– Zanim odpowiem na to pytanie, proszę pozwolić mi najpierw powiedzieć coś niecoś o sobie. Domyślam się, że moje tak bezpośrednie zainteresowanie sprawą walimskiego esesmana może wydawać się co najmniej dziwne.

– Dobrze się pan domyśla. Pana inicjatywę przyjęłam… powiedzmy… z pewną rezerwą.

Mężczyzna uśmiechnął się, zaś dziewczyna stwierdziła na jego policzkach obecność sympatycznych dołeczków.

– Pracuję jako nauczyciel historii w Drugim Liceum Ogólnokształcącym. Jestem także przewodnikiem turystycznym. W związku z tym, iż znam niemiecki i angielski, najczęściej oprowadzam zagraniczne wycieczki po zamku Książ.

– O proszę! Widzę, że mam do czynienia z profesjonalistą – Marzena skomentowała prezentację. Nabrała zaufania do tego człowieka.

– Dziękuję za uznanie. – Twarz mężczyzny odzwierciedliła jakby zażenowanie usłyszaną pochwałą. – Poza obowiązkami zawodowymi – kontynuował – zajmuję się także zbieraniem wszelkich informacji i faktów dotyczących historii ziemi wałbrzyskiej. Szczególnie interesują mnie zagadki z okresu drugiej wojny światowej. Przygotowuję się do napisania książki o tej tematyce, stąd też moje zainteresowanie walimskim odkryciem.

– Spodziewa się pan, że w zamian za wyjaśnienie, czym jest Ahnenerbe, podzielę się swoimi informacjami? – Dziennikarka udowodniła, że twardo stąpa po ziemi.

– Bardzo na to liczę. Szczerze mówiąc, chciałbym przede wszystkim obejrzeć rzeczy, które odnaleziono w schowku tego esesmana. Dla historyka to bardzo cenny materiał źródłowy o charakterze artefaktów.

– Czyżby coś pan odkrył na fotografiach zamieszczonych w artykule? – W głowie dziewczyny ponownie zakiełkowała nieufność.

– Właśnie problem w tym, że niczego nie mogłem się dopatrzeć. Zdjęcia w gazecie są bardzo słabej jakości.

– Z tym się muszę zgodzić. – Wytłumaczenie zabrzmiało dla Marzeny wiarygodnie. – Zanim jednak pójdę z panem na układ, muszę zorientować się, czy warto.

– To oczywiste – przytaknął Nowicki.

Wziął głęboki oddech i powiedział:

– Ahnenerbe to nazwa pewnego stowarzyszenia, jakie funkcjonowało w Trzeciej Rzeszy…

– A Heiliger? – Marzena pilnie obserwowała twarz historyka. Chciała się przekonać, czy nie zamierza on zataić jakichś informacji. Ta jednakowoż nie zmieniła wyrazu, a odpowiedź wybrzmiała szczerze:

– Niestety, to słowo z niczym mi się nie kojarzy.

– Szkoda. – Zimosz była zawiedziona. – Wróćmy zatem do Ahnenerbe. Zakładam, że to jakaś bardzo istotna hitlerowska organizacja, skoro w zamian chce pan wiedzieć, co odnaleziono w Walimiu.

W odpowiedzi historyk pokiwał tylko twierdząco głową.

– Czy mogła mieć jakiś związek z ukrywaniem pod koniec wojny skarbów Trzeciej Rzeszy? – dziennikarka od razu przeszła do kwestii dla niej najważniejszej.

– Domyślam się, że hipoteza o ukrytych skarbach powstała w oparciu o znaczenie obu niemieckich słów?

– Tak. Co prawda nie znam niemieckiego, ale Ahnenerbe przetłumaczyłam jako „spadek po przodkach”, zaś Heiliger jako „święty”. A pan? Jak by je przetłumaczył?

– W zasadzie tak samo. W literaturze naukowej nazwę stowarzyszenia tłumaczy się jako Dziedzictwo Przodków.

– No właśnie. Dlatego też uważam, że jeśli odkryty plan do czegoś faktycznie prowadzi, to najpewniej do skrytki z dziełami sztuki. Myślę także, że „święty” oznacza jakiś bezcenny obraz albo rzeźbę. O tym zresztą piszę w trzecim odcinku. Czy organizacja Ahnenerbe zajmowała się dziełami sztuki? – zadała kluczowe pytanie.

– Między innymi.

– Czy to zostało udowodnione naukowo?

– Tak – padła zdecydowana odpowiedź.

Dziennikarka zastanowiła się. Uśmiechnęła się chytrze i rzekła:

– Czyli jak poszperam w bibliotece, to odnajdę informacje na jej temat?

– Na pewno. – Tomasz wyglądał na rozbawionego.

– Co pana tak rozweseliło? – Zimosz poczuła się zbita z tropu.

– Pani Marzeno! – Spojrzał jej poważnie w oczy. – To oczywiste, że zdoła pani samodzielnie zebrać wiedzę na temat Ahnenerbe. W tym celu trzeba będzie się udać do Wrocławia, do biblioteki uniwersyteckiej, odnaleźć co najmniej kilkanaście artykułów rozproszonych w różnych publikacjach zbiorowych, a potem je przestudiować. Część z nich jest w języku niemieckim, którego pani nie zna. Według mnie potrwa to około dwóch, trzech tygodni, pod warunkiem, że codziennie będzie się pani zajmować tylko tym. Ja zaś mogę przedstawić najważniejsze kwestie tu i teraz. Mało tego, jestem w stanie od razu odpowiedzieć na pytania, jakie zrodzą się w międzyczasie. Proszę to uwzględnić.

Dziennikarce zrobiło się głupio. Ale to, co usłyszała, nie tylko ją skonfundowało, lecz także przekonało, że naprawdę ma do czynienia z osobą, która dysponuje wiedzą, jakiej potrzebuje.

– W takim razie myślę, że możemy się dogadać – rzekła polubownie.

– Bardzo się cieszę.

– Ale niestety nie jestem już w stanie załatwić bezpośredniego oglądu rzeczy esesmana. Mam za to bardzo dobrej jakości zdjęcia wszystkiego, co znajdowało się w schowku, i to w różnych ujęciach.

– A w jakim formacie?

– Piętnaście centymetrów na dziesięć.

– Dla moich potrzeb są trochę za małe.

– Mogę wypożyczyć negatyw, wywoła pan sobie fotografie takiej wielkości, jakiej potrzebuje.

– To mi wystarczy. – Historyk był ukontentowany.

– No to chyba już nic nie stoi na przeszkodzie, by opowiedział mi pan wreszcie o tym stowarzyszeniu? Nie będzie miał pan nic przeciwko temu, że będę nagrywać? – Dziennikarka wyjęła z torebki dyktafon.

Tomasz pokiwał głową, że się zgadza. Po krótkiej chwili milczenia przystąpił do referowania.

– Zacznę od tego, co panią najbardziej interesuje, czyli od dzieł sztuki. Otóż zaraz po agresji Niemiec na Polskę kierownictwo Dziedzictwa Przodków skierowało list do szefa SS, Heinricha Himmlera[5], zawierający propozycję przejęcia zbiorów z muzeów w Krakowie, Poznaniu, Toruniu, Gnieźnie i Bydgoszczy. Uzasadnieniem grabieży było zdobycie dowodów na odwieczną germańskość tych miast i terytoriów je okalających. Reichsführer, jako że był założycielem oraz formalnym przewodniczącym organizacji, poparł ten projekt. Z jednej strony zależało mu na „naukowym” uzasadnieniu podboju, zaś z drugiej widział w tym możliwość pozyskania dóbr o konkretnej materialnej wartości. W rezultacie utworzono specjalny oddział rabunkowy, który od nazwiska jego zwierzchnika, berlińskiego profesora Petera Paulsena, określono kryptonimem Einsatzkommando Paulsen.

– A zatem wniosek, że Ahnenerbe mogło ukryć pod koniec wojny dzieła sztuki, może być uprawniony? – Zimosz wydawała się zafascynowana zasłyszanymi faktami.

– W zasadzie tak. Muszę jednak trochę ostudzić pani zapatrywania w tym względzie. – Nowicki zawiesił na chwilę głos, po czym wyjaśnił: – Celem działalności grupy było przede wszystkim pozyskanie zabytków pochodzących z wykopalisk oraz dokumentacji naukowej…

– Czyli nic cennego? – Dziewczyna zasmuciła się.

– W sensie stereotypowego pojmowania, czym są skarby, raczej nie. Mogę jednak panią pocieszyć. Obok starożytnych artefaktów rabowano także bardzo wartościowe przedmioty. Tutaj sytuacja się jednak nieco komplikuje. Einsatzkommando działające z polecenia Himmlera nie było jedyną grupą konfiskującą dobra kultury na podbitych ziemiach…

– To w zasadzie nieistotne – przerwała z przejęciem dziennikarka. – Najważniejsze, że moja hipoteza o ukryciu skarbów jest bardzo prawdopodobna – dodała.

– Zgadza się. Do wielkich sukcesów profesora Paulsena należy zaliczyć choćby demontaż i wywóz do Norymbergi ołtarza Wita Stwosza z kościoła Mariackiego w Krakowie oraz zbiorów z Łazienek Królewskich w Warszawie. Nie należy także zapominać o zasobach polskich bibliotek i archiwów.

– Z tego, co się orientuję, wielu zabytków nie odnaleziono do dzisiaj. – Marzena chciała się utwierdzić w słuszności przyjętej przez siebie koncepcji artykułów, jakimi zamierzała uraczyć czytelników.

– Zagrabione w Polsce dzieła sztuki zostały rozproszone po całym świecie, a część z nich Niemcy rzeczywiście ukryli pod koniec wojny. Do kraju powrócił niewielki ich procent. Czy zdaje sobie pani sprawę, jak ogromne były to straty? Chodzi o około pół miliona obrazów, rzeźb, tkanin, mebli, numizmatów, obiektów sakralnych, a także eksponatów archeologicznych! Z samych zasobów bibliotecznych i archiwalnych skradziono około dwudziestu dwóch milionów woluminów! Szacuje się, że łączna wartość utraconych dóbr kultury to ponad trzydzieści miliardów dolarów!

– Aż tyle?! – Dziennikarka nie mogła uwierzyć.

– Oprócz hitlerowców grabili także Rosjanie.

– Nie miałam pojęcia, że to aż tak ogromna kwota!

– Jeśli więc Ahnenerbe weszło w posiadanie choćby ułamka tych skarbów – kontynuował historyk – to i tak zawładnęło ogromnym bogactwem. A przecież opowiedziałem tylko o rabunkach w Polsce, Niemcy zaś okupowali większość Europy.

Oboje zamilkli. Marzena gratulowała sobie w myślach, że zgodziła się na to spotkanie. W jej głowie rysował się już nowy plan trzeciego artykułu, który zamierzała opatrzyć wiadomościami, jakie dzisiaj uzyskała.

– Czy mógłby pan przybliżyć mi historię tego stowarzyszenia? – poprosiła.

Tomasz poprawił się na krześle, jakby szykował się do dłuższej opowieści. Zaczął od ogólnego wprowadzenia:

– Jednym z celów nazistów było udowodnienie rasowej wyższości Niemców, a tym samym ich prawa do panowania nad innymi krajami. Szczególnie zależało na tym Heinrichowi Himmlerowi, który uważał, że fundamentem rozwoju i pomyślności tysiącletniej Rzeszy Hitlera jest odrodzenie starogermańskiego ducha i tradycji. Dlatego w trzydziestym piątym roku założył Ahnenerbe. Początkowo organizacja wspierała pseudonaukowe badania oraz głoszenie mitycznych teorii na temat pochodzenia narodu niemieckiego. Reichsführer dążył jednak do stworzenia poważnej instytucji naukowej, stąd też dwa lata później przyciągnął do współpracy dziesiątki badaczy o ugruntowanej pozycji akademickiej. Rozpoczęli oni realizację projektów dotyczących germańskiej prahistorii, folkloru oraz, co niezmiernie ciekawe, religii, gdyż, proszę sobie wyobrazić, szef SS obrał sobie za cel zastąpienie „obcego” chrześcijaństwa „rodzimą” wiarą.

– To było chyba niemożliwe? – zdziwiła się Zimosz.

– Wiele spraw, jakimi zajmowało się stowarzyszenie, wydaje się pochodzić z pogranicza fantazji i obłędu, przez co współcześni uczeni podchodzą do jego działalności z wielkim dystansem poznawczym. Nie ulega jednak wątpliwości, że musiało ono zajmować się rzeczami niezwykle istotnymi z punktu widzenia kierownictwa Trzeciej Rzeszy, skoro już w roku trzydziestym dziewiątym zostało strukturalnie włączone do SS, a realizowane przez nie projekty, pochłaniające sporo środków finansowych, zazwyczaj utajniano.

– Co to znaczy, że były one z „pogranicza fantazji i obłędu”? – Dziennikarka zwietrzyła ciekawy materiał dla swoich publikacji.

– Na przykład pod koniec lat trzydziestych zorganizowano ekspedycję do centralnego Tybetu, skąd zamierzano, w związku z planowaną wojną, przywieźć odporne na zimno gatunki zbóż oraz rasę niezwykle mocnych koni. Ahnenerbe dążyło także do potwierdzenia hipotezy, że w odległych Himalajach zachowały się szczątki przedaryjskiej cywilizacji. Zaraz po wojnie, nie wiadomo w oparciu o jakie przesłanki, powstały spekulacje, że rzeczywistym celem wyprawy było odnalezienie mitycznej krainy o nazwie Agartha.

– Nigdy o czymś takim nie słyszałam. – Dziennikarka sceptycznie przekrzywiła głowę.

– To jedna z najsłynniejszych legend Azji. Według podań oraz prastarych tekstów indyjskich kraina ta ulokowana jest pod ziemią, a wejście do niej znajduje się gdzieś w niedostępnym, górzystym terenie. Agartha miała posiadać sieć tuneli, za pomocą których można było ponoć dotrzeć do Europy i Ameryki, a także do innych części Ziemi. Jej początki utożsamia się z historią Atlantydy, który to mityczny kontynent pozostawał w zainteresowaniu Himmlera i jego otoczenia, gdyż to właśnie tam upatrywali oni początków rasy aryjskiej. Najważniejsze jednak jest to, że mieszkańcy tej legendarnej krainy dysponowali ponoć wiedzą i techniką przewyższającą wszystko, co jest znane obecnie ludzkości…

– Chyba nie chce pan powiedzieć, że Ahnenerbe wysłało swoich badaczy do Tybetu po nowe technologie? – Pod wpływem opowieści Marzena poczuła się tak, jakby znalazła się w innym świecie.

– Niektórzy twierdzą, że tak właśnie było.

– Niezłe science fiction – skwitowała dziennikarka, chcąc uwolnić się od baśniowego nastroju.

– Ponoć z Tybetu przywieziono tajemnicze manuskrypty z opisami nieznanych wcześniej supernowoczesnych urządzeń i pojazdów. – Tomasz postanowił podrażnić się z dziewczyną.

– Chyba nie wierzy pan w te bzdury?! – Ta wręcz oburzyła się na taką postawę.

– To nie jest kwestia wiary – odparł historyk. – Dla naukowca najistotniejsze są fakty. A te dowodzą, że pod koniec wojny Trzecia Rzesza wyprzedzała technologicznie państwa koalicji antyhitlerowskiej o ponad dwadzieścia lat. To Niemcy jako pierwsi dysponowali rakietą balistyczną, myśliwcem odrzutowym, jednoskrzydłowym samolotem, najnowocześniejszymi łodziami podwodnymi czy produkowanym seryjnie helikopterem. Prowadzili prace nad systemem pionowego startu i lądowania, urządzeniami noktowizyjnymi, a także technologią uniemożliwiającą wykrycie uzbrojenia przez radar. Prawdopodobnie byli o krok od wyprodukowania bomby atomowej. Czy pani wie, że gdyby nie wywiezieni do USA hitlerowscy specjaliści, to Amerykanie nigdy nie odbyliby lotu na Księżyc w niecałe dwadzieścia pięć lat po wojnie? Szacuje się, że po kapitulacji Trzeciej Rzeszy do laboratoriów w Stanach Zjednoczonych trafiło ponad tysiąc sześciuset niemieckich naukowców.

– Ale to jeszcze nie dowód, że korzystali z wiedzy pozyskanej w tej wydumanej Agarcie – odparła Zimosz.

– Oczywiście, że nie. Osobiście jestem bardzo daleki od dania wiary takim twierdzeniom. Uważam je za wytwór ludzi nadmiernie skłonnych do fantazjowania, a nawet niezrównoważonych umysłowo.

– To całe szczęście, bo już myślałam…

– Że jestem niespełna rozumu?

– Raczej człowiekiem o zbyt wybujałej wyobraźni.

– Chciała pani powiedzieć: mitomanem?

– Coś w tym guście – odpowiedziała wymijająco dziennikarka.

Tomasz głośno się roześmiał.

– Myślałem, że taka historia spodoba się pani czytelnikom.

– Nie wykluczam, może wykorzystam jakieś wątki.

– Zanim jednak pani to zrobi, proszę wysłuchać jeszcze kilku słów na temat Himmlera, od którego decyzji zależał de facto byt Ahnenerbe. To chyba pozwoli zrozumieć, dlaczego mamy współcześnie do czynienia z tyloma spekulacjami na temat tej organizacji.

– Nie mam nic przeciwko temu, zresztą świetnie pan opowiada. – W głosie Marzeny zabrzmiała szczerość, co historyk przyjął z widocznym zadowoleniem. Rozpoczął intrygująco:

– Szef wielkiej, złowrogiej SS był okultystą.

– Chce pan powiedzieć, że zajmował się magią? – Dziewczyna znów wydawała się nie dowierzać.

– Pasjonowały go zjawiska paranormalne, siły nadprzyrodzone, tajemnicze rytuały, jednym słowem wszystko to, co nie poddawało się naukowemu poznaniu. W swoim otoczeniu gromadził podobnych sobie ludzi, najczęściej prominentnych działaczy NSDAP[6]. Wspierał różnego rodzaju wróżbitów, astrologów, a czasami zwykłych szarlatanów. Siebie samego uważał za reinkarnację średniowiecznego niemieckiego króla Henryka Pierwszego Ptasznika[7].

– Pan chyba żartuje!

– Skądże. Dlatego też Ahnenerbe oprócz badań przyrodniczych, archeologicznych, etnograficznych, antropologicznych i historycznych zajmowało się także parapsychologią. Poza organizowaniem zagadkowych wypraw do Tybetu, a także Boliwii czy na Bliski i Środkowy Wschód, prowadzono w południowej Francji poszukiwania Świętego Graala. Himmler oraz Hitler wierzyli, że posiadanie tej relikwii przyda Niemcom nadprzyrodzonej mocy i pozwoli zrealizować plany militarnych podbojów.

– Wróćmy jednak na ziemię – zaproponowała dziennikarka. Najwyraźniej wolała bardziej realistyczne opowieści. Tomasz zastosował się do jej życzenia.

– Nadeszła wojna, więc kierownictwo organizacji przy poparciu Himmlera postanowiło oprócz dotychczasowych badań podjąć także takie, które wspierałyby wysiłek militarny Rzeszy. Prawdopodobnie chciano w ten sposób zapewnić sobie dalsze finansowanie działalności. Skoncentrowano się zatem na medycynie. Celem było wsparcie walczących na froncie żołnierzy. Stąd też na przykład uruchomiono prace nad hemostatykami, które poprzez zwiększanie krzepliwości krwi miały umożliwić produkcję nowoczesnych opatrunków. To wszakże jeden z niewielu humanitarnych projektów. Lekarzy Ahnenerbe interesowało na przykład oddziaływanie na ludzi ekstremalnych warunków w postaci niskich temperatur oraz rozrzedzonej atmosfery, jakie występują podczas lotów na dużych wysokościach. Zdecydowali się więc na przeprowadzenie zbrodniczych doświadczeń na więźniach obozu koncentracyjnego w Dachau. Wsadzali ich do wanien wypełnionych lodem lub do komór ciśnieniowych i z aptekarską dokładnością obserwowali reakcje organizmu, jakie zachodzą do momentu utraty życia.

– To straszne – powiedziała z trwogą Marzena.

– Dlatego też w procesie norymberskim[8] dyrektora zarządzającego stowarzyszeniem skazano na karę śmierci przez powieszenie.

– Jak w takim razie zakończyła się działalność organizacji?

– W końcu wojny ogarnął ją chaos, przestała istnieć wraz z upadkiem Trzeciej Rzeszy. Niektórzy jej naukowcy, jeśli dysponowali wartościową wiedzą, zostali przejęci przez Amerykanów lub Rosjan i wywiezieni do USA i ZSRR. Kontynuowali tam prace badawcze.

– Interesuje mnie jeszcze jedna sprawa. – Dziennikarka szukała przez moment czegoś w pamięci. – Czy to w ogóle możliwe, żeby hitlerowcy pozostawili esesmana, by ten pilnował czegoś w Walimiu?

– Nie rozumiem, dlaczego ma pani wątpliwości – odparł Tomasz. – Przecież odnalezienie schowka, a przede wszystkim jego zawartość świadczy o tym, że tak właśnie było.

– Chodzi panu o plan?

– Tak. To dowód na to, że zmarły był tak zwanym „strażnikiem”[9]. O ile oczywiście ta mapka do czegokolwiek prowadzi.

– Czy mam rozumieć, że takich „strażników” mogło być więcej?

– W środowisku badaczy kompleksu Riese funkcjonuje taka teza. Opisana przez panią historia zdaje się potwierdzać, że jest ona prawdziwa.

– Sądzi pan, że inni jeszcze żyją? Że nadal czegoś strzegą? – Marzena wydawała się coraz bardziej zaciekawiona.

– To możliwe. Wiadomo, że Niemcy ulokowali na Dolnym Śląsku wiele tajnych schowków. Poukrywali w nich dzieła sztuki, archiwa, depozyty bankowe. Innymi słowy, rzeczy o wielkiej wartości.

– No tak, przecież sztolnie walimskie wykonano w jakimś konkretnym celu – skonstatowała reporterka.

– Te podziemia nie były budowane z zamiarem ulokowania tam skrytek, co nie znaczy, że części z nich nie wykorzystano w takim właśnie charakterze. Trzeba mieć wszakże na uwadze jedną istotną okoliczność. W końcowej fazie wojny hitlerowcy nie wiedzieli, że wschodnie terytoria Trzeciej Rzeszy zostaną oddane Polsce. Taką decyzję alianci podjęli dopiero na konferencji poczdamskiej, która, jak zapewne pani wie, odbyła się ponad dwa miesiące po kapitulacji nazistowskich Niemiec. Prawdopodobnie Henryk Sz., pozostając w Walimiu, myślał, że jego rodacy szybko powrócą na te tereny. Rzeczywistość zmusiła go jednak do zostania na Dolnym Śląsku do końca życia… Przepraszam, w zasadzie źle się wyraziłem. To nie rzeczywistość go zmusiła, lecz ludzie, którym podlegał. A to stwierdzenie uprawnia do wniosku, że był on elementem dobrze zorganizowanego systemu, który być może funkcjonuje do dzisiaj.

– Jego polskie nazwisko to Szymanek, zaś z jego legitymacji SS odczytałam, że naprawdę nazywał się Heinrich Schimannek – nadmieniła dziewczyna, na której policzkach wykwitły rumieńce świadczące o emocjach. Ostatnie słowa historyka uświadomiły jej, że otarła się o sprawy wielkiej wagi, których nie należy postrzegać jedynie w kategorii taniej sensacji. – Czy można założyć, że skoro był esesmanem, a Dziedzictwo Przodków zostało włączone do struktur SS, to mógł on pilnować depozytu tej organizacji? – spytała niemal szeptem.

– To bardzo daleko idąca interpretacja faktów, ale niczego nie można wykluczyć – usłyszała w odpowiedzi.

– To świetnie! – ucieszyła się. – Zasugeruję czytelnikom, że Niemcy ukryli w pobliżu Wałbrzycha dzieła sztuki o ogromnej wartości, których pilnował Schimannek – dodała nad wyraz zadowolona. – To co? Pójdzie pan ze mną teraz do redakcji po negatyw? A może chciałby go pan zabrać w innym terminie?

– Załatwmy to od razu – zdecydował Tomasz.

***

Ulica tonęła w przedwieczornym mroku. Wysokie kamienice, pamiętające świetność przedwojennego Wrocławia, dodatkowo ocieniały wszystko wokół, przez co kolorową rzeczywistość z wolna pokrywała patyna szarości. Gdzieniegdzie z okien sączyło się już żółtawe światło żarówek, martwo wisząc w powietrzu.

Major Władysław Borek wracał po pracy do domu. Szedł wolnym krokiem, co było spowodowane tym, że intensywnie rozpamiętywał wydarzenia minionego dnia. Czuł się fatalnie. Atmosfera, jaka od wielu tygodni panowała w „firmie”, stawała się coraz bardziej nieznośna. Zbliżająca się wielkimi krokami weryfikacja funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa generowała w jego umyśle wielki, bezustanny niepokój, przez co nie egzystował normalnie. Miał problemy ze snem i przemianą materii. Niedawno uświadomił sobie, że najzwyczajniej boi się wydarzeń mających nastąpić w przyszłości.

Bardzo chciał pozostać w służbie i dalej robić to, co jako jedyne w życiu umiał i uwielbiał. Pożądany etat w nowo tworzonym Urzędzie Ochrony Państwa postrzegał niczym życiodajny tlen. Nie uspokajały go zapewnienia przełożonych z Warszawy, że w zasadzie nikogo z kontrwywiadu nie powinno spotkać nic złego. Owo „w zasadzie” martwiło go najbardziej.

Był naczelnikiem Wydziału Drugiego[10] we Wrocławiu. Na Dolnym Śląsku, a zapewne i w całym kraju, niewielu oficerów mogło się poszczycić takim doświadczeniem jak on. Ceniono go jako najwyższej próby specjalistę od wykrywania i przeciwdziałania działalności zachodnioniemieckich służb specjalnych. „Ale teraz, kiedy Niemcy stają się naszymi przyjaciółmi, czy będę do czegokolwiek jeszcze potrzebny?” – to pytanie nurtowało go bez przerwy.

Znajdował się już niedaleko od budynku, w którym mieszkał, gdy zauważył, jak z białego samochodu, stojącego kilkanaście metrów przed nim, wysiadło dwóch mężczyzn. Wyglądało to tak, jakby na niego czekali. Podszedł bliżej i aż przystanął z wrażenia. W starszym, pięćdziesięcioparolatku, rozpoznał pułkownika Dmitrija Winogradowa, jednego z zastępców szefa wywiadu Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej[11], której dowództwo stacjonowało w Świdnicy. Ten wyszedł mu naprzeciw i wyciągając rękę na powitanie, powiedział świetną polszczyzną:

– Widzę, że mnie poznajecie, Władysławie Stanisławowiczu – użył odojcowskiego imienia.

– Poznałbym was na końcu świata – odrzekł refleksyjnie Borek. – Chyba nie macie co do tego wątpliwości, Dmitriju Aleksandrowiczu? – przyjął styl mówienia Rosjanina.

– Czasy mamy niepewne – tamten odparł przeciągle. – Znajomość z radzieckim oficerem nie jest obecnie czymś, czym można się chwalić tak jak kiedyś – stwierdził z lekkim sarkazmem.

– Dlatego czekacie na mnie przed moim domem?

– Nie chciałem, żebyście przeze mnie mieli jakieś kłopoty. – Odpowiedź wydawała się szczera.

– Czemu zatem zawdzięczam waszą wizytę? – Major rozluźnił się na chwilę.

– Trzeba porozmawiać.

– O czym? – Czujność powróciła ze zdwojoną siłą.

– Wsiądźmy do wozu – zaproponował pułkownik, a widząc wahanie Polaka, dodał: – Nie obawiajcie się, wszystko będzie w porządku. Mój człowiek zostanie na zewnątrz, żebyście nie myśleli, że chcemy was dokądś zabrać. – Powiedziawszy to, kiwnął głową na podwładnego, który natychmiast oddalił się szybkim krokiem.

Major dalej stał w miejscu, nerwowo rozglądając się wokół.

– Nie bójcie się, ja naprawdę chcę z wami tylko pogadać. – Rosjanin uśmiechnął się przyjaźnie. – Znacie przecież nasze metody pracy. Gdybyśmy chcieli wam coś zrobić, to oficera o takim statusie jak mój nie byłoby tutaj.

Polak przyznał w duchu rację pułkownikowi. Kiwnął głową na znak, że zgadza się z jego opinią.

Kiedy już usadowili się na tylnej kanapie auta, Winogradow rzekł:

– Nie widzieliśmy się ładnych parę lat, a wy w ogóle się nie zmieniliście. Widać zdrowie wam służy.

– Nie narzekam – odparł sztywno Borek. – O czym chcecie porozmawiać? – postanowił od razu przejść do konkretów.

– Czy słyszeliście może o pewnym odkryciu, jakie miało miejsce w Walimiu?

– O jakim odkryciu? Nic mi o tym nie wiadomo. – Naturalność, z jaką Polak zareagował, zdawała się upewnić radzieckiego oficera, że ten nie kłamie.

– Niedawno zmarł tam jeden stary, samotny człowiek. Urzędnicy, przeprowadzając inwentaryzację w jego mieszkaniu, odkryli tajny schowek. Na podstawie znalezionych tam rzeczy stwierdzono, że nie był Polakiem, tylko Niemcem, a w czasie wojny należał do SS. Dla mnie to klasyczna matrioszka[12], Władysławie Stanisławowiczu, ale znając wasze doświadczenie w poszukiwaniu niemieckich depozytów, powiem, że był to typowy „strażnik”.

Zdenerwowanie Borka ustąpiło miejsca zaciekawieniu.

– Dlaczego ten esesman was interesuje? – spytał niemal natychmiast.

W odpowiedzi Winogradow odwrócił się, by sięgnąć po niewielką tekturową teczkę, która leżała na tyle samochodu. Wyjął z niej „Trybunę Wałbrzyską”.

– W gazecie napisano, że w skrytce znajdował się pewien plan. To on jest przyczyną tego, że was niepokoję.

– Wiecie, co przedstawiał?

Pułkownik otworzył „Trybunę” we właściwym miejscu i podał Borkowi. Ten przeczytawszy szybko artykuł o zawartości schowka w mieszkaniu Henryka Sz., stwierdził:

– Coś mi się wydaje, że zaciekawiła was wzmianka o Ahnenerbe.

– Dobrze się wam zdaje, Władysławie Stanisławowiczu. – Rosjanin nie krył podziwu dla bystrości polskiego oficera.

– A wiecie może, co oznacza słowo Heiliger? – Major miał nadzieję, że dowie się czegoś ważnego.

– Niestety, nie mamy wiedzy na ten temat – odparł pułkownik. – Miałem nadzieję, że wy coś mi powiecie.

– Z niczym mi się nie kojarzy. – Borek mówił prawdę. Nie uwierzył jednak Winogradowowi, odniósł bowiem wrażenie, że ten nie był z nim szczery. „Może tak naprawdę chodzi o Heiligera?” – przemknęło mu w myślach. Powrócił do Dziedzictwa Przodków: – Myślicie, że plan może rzeczywiście prowadzić do czegoś, co należało do tego hitlerowskiego stowarzyszenia?

– Jeśli taka możliwość nie istniałaby, nie byłoby mnie tu dzisiaj – padło logiczne uzasadnienie.

– W takim razie musi to być coś ogromnie ważnego, albo cennego, skoro przyciągnęło uwagę samego GRU[13]. – Borek nie spodziewał się usłyszeć odpowiedzi.

Winogradow zastanawiał się nad czymś przez chwilę, po czym odparł:

– Postąpię bardzo nieprofesjonalnie, Władysławie Stanisławowiczu, i będę z wami szczery.

Major zaśmiał się głośno na te słowa. Pułkownik zaś nabrał powietrza i rzekł:

– Pod koniec wojny wywiad radziecki bardzo intensywnie poszukiwał archiwum Ahnenerbe. Na przełomie czterdziestego czwartego i czterdziestego piątego roku uzyskano informację, że akta zostały rozdzielone na trzy części. Jedną wywieziono na południe ówczesnych Niemiec, gdzie wpadła w ręce Amerykanów. Drugą ukryto w pewnym pałacu w Kotlinie Kłodzkiej, i tę przejęło NKWD[14]…

– A trzecią? – Borek nie wytrzymał.

– Trzecią wysłano do Wałbrzycha. I tej, niestety, nie odnaleźliśmy do tej pory. Rozumiecie zatem, że jak tylko doniesiono mi o odkryciu planu w Walimiu, od razu wzbudziło to moje zainteresowanie.

– Czy to oznacza, Dmitriju Aleksandrowiczu, że wy cały czas szukacie tych materiałów?! – Oficer polskiego kontrwywiadu spytał z niedowierzaniem w głosie. – Minęło przecież czterdzieści pięć lat!

Twarz Winogradowa na moment niemal niedostrzegalnie stężała. Borek pojął, że poruszył drażliwy temat. Przestraszył się, że za chwilę usłyszy coś, o czym nie powinien był wiedzieć. Przeczucie go nie zawiodło.

– Cały czas prowadzimy sprawy, które zaczęły się w czasie wojny, ale nadal są aktualne – wyjaśnił cicho pułkownik.

– Dlaczego mi o tym mówicie? Przecież to zapewne ściśle tajne. Nie boicie się? – Polak wręcz się przeraził.

Rosjanin zignorował pytanie. Spojrzał poważnie, ale zarazem jakby ufnie w oczy majora i powiedział:

– Możemy sobie nawzajem pomóc.

– Nie rozumiem. – Borek spiął się tak mocno, że poczuł naprężenie prawie każdego mięśnia.

– Obaj znajdujemy się w trudnym położeniu. – Głos Winogradowa stał się miękki. – Nie zaprzeczycie przecież, Władysławie Stanisławowiczu, że czeka was weryfikacja. Co będzie, jeśli na komisji zostanie wyciągnięta wasza aktywność przeciwko Solidarności?

– Chcecie mnie zaszantażować!? I skąd w ogóle o tym wiecie!? – Borek przetarł dłonią twarz.

– Nie mam zamiaru was szantażować. A skąd wiem o waszej działalności? No cóż, pracuję ponoć w najlepszym wywiadzie na świecie – odparł spokojnie pułkownik. – Ale nie to jest najważniejsze – oświadczył. – Otóż ja także jestem w trudnej sytuacji. Nie mam wątpliwości, że już niedługo będę musiał wyjechać z waszego pięknego kraju. Zapewne nasze rządy się dogadają i całe rosyjskie wojsko zostanie wycofane z terytorium Polski. To samo zresztą tyczy się naszej armii stacjonującej w NRD. Niemcy się jednoczą…

Zrobił krótką przerwę, chcąc dobrać jak najwłaściwsze słowa.

– Ja jestem z Moskwy, Władysławie Stanisławowiczu, i chciałbym tam powrócić. Mało tego, chciałbym w stolicy mojej ojczyzny doczekać emerytury na odpowiednim stanowisku, które zagwarantuje mi właściwe dochody. Tymczasem wszystkie tego typu posady są niestety zajęte. W związku z tym obawiam się, że otrzymam rozkaz wyjazdu do jakiegoś okręgu wojskowego na prowincji. Gdybym miał jednak do dyspozycji odpowiednie argumenty…

– Sądzicie, że wznowienie poszukiwań materiałów Ahnenerbe zagwarantuje wam powrót do Moskwy?

– Jestem przekonany, że tak.

– Ale przecież nie ma żadnej pewności, że w ogóle będzie można ten depozyt zlokalizować! – Borka zastanowił fakt, że jego rozmówca jest aż tak optymistyczny w tej kwestii.

– Tu nie chodzi o to, żeby cokolwiek odnaleźć – sprostował Winogradow. – Potrzebne są tylko solidne dowody na to, że prawdopodobieństwo sukcesu jest bardzo duże.

– A do czego ja jestem wam potrzebny?

– Nie mam dojścia do rzeczy, które były w schowku tego esesmana. Przede wszystkim chodzi mi o plan. A wy jako oficer polskiego kontrwywiadu…

– I to wam wystarczy? – Major był sceptyczny.

– Oczywiście, że nie. Ale na jego podstawie uruchomię niezwykle poważną sprawę, która zabezpieczy moją karierę. I wy mi w tym pomożecie, Władysławie Stanisławowiczu.

– Na mnie nie możecie liczyć – odparł twardo Polak. – Jak sami zauważyliście, jestem przed weryfikacją. Współpraca z wami pogrążyłaby mnie zupełnie.

– Ale ja przecież nie chcę zrobić z was agenta.

– Odniosłem inne wrażenie. Zresztą ostatnim razem, jak się widzieliśmy, chyba taki cel wam przyświecał.

– To było dawno temu, dzisiaj takie postępowanie byłoby błędem. – Winogradow rozłożył ręce. – Powiedziałem przecież, że mogę wam pomóc.

– Jak?

– Podczas naszego ostatniego spotkania, kiedy to faktycznie chciałem was zwerbować, przedstawiłem bardzo konkretną ofertę. Teraz ją ponawiam. Na jej podstawie wy również zdołacie uruchomić sprawę, która będzie miała wysokie prawdopodobieństwo ogromnego sukcesu. To będzie wasz bilet wstępu do Urzędu Ochrony Państwa!

Tego Borek się nie spodziewał. W samochodzie zaległa cisza. Rosjanin czekał na odpowiedź. Kilka chwil później major oświadczył, że wnikliwie rozważy jego propozycję. ■

1) W czasie rozgrywania się akcji powieści w Polsce funkcjonowało 49 województw, m.in. województwo wałbrzyskie.

2) W marcu 1990 r. Sejm kontraktowy uchwalił ustawę o samorządzie gminnym. W miejsce peerelowskich rad narodowych miały powstać rady gminne z szerokimi uprawnieniami. Wybory do rad odbyły się 27 maja tegoż roku. Składy nowych rad wybrały m.in. wójtów, którzy zastąpili dotychczasowych naczelników gmin. Dzięki tej reformie w Polsce powstał prawdziwy samorząd.

3) SS – Die Schutzstaffeln (tłum. z niem.: sztafety ochronne), uzbrojona i umundurowana formacja partii hitlerowskiej uznanej po II wojnie światowej za organizację zbrodniczą.

4) Kompleks Riese (Olbrzym) – kryptonim największego podziemnego projektu budowlanego nazistowskich Niemiec realizowanego (niedokończonego) w Górach Sowich oraz pod zamkiem Książ.

5) Heinrich Himmler – Reichsführer (wódz SS w całej Rzeszy), zaliczał się do głównych przywódców Trzeciej Rzeszy; jeden z największych zbrodniarzy w historii, odpowiedzialny za zorganizowanie obozów zagłady i realizację programów ludobójstwa.

6) NSDAP – Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników), niemiecka partia nazistowska sprawująca totalitarną władzę w Niemczech w latach 1933–1945.

7) Ten pogląd Heinricha Himmlera dokumentują materiały znajdujące się w Archiwum Federalnym Niemiec (Bundesarchiv).

8) Procesy norymberskie – postępowania sądowe przeciwko głównym zbrodniarzom Trzeciej Rzeszy prowadzone w latach 1945–1949 przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, a następnie przed amerykańskimi sądami wojskowymi.

9) „Strażnik” – zazwyczaj osoba pochodzenia niemieckiego pozostała po II wojnie światowej w Polsce (na terenie należącym przed 1945 r. do Trzeciej Rzeszy), której zadaniem było pilnowanie ukrytych przez nazistów depozytów lub ważnych obiektów.

10) Wydział II – kontrwywiad Służby Bezpieczeństwa.

11) Północna Grupa Wojsk Armii Radzieckiej (PGWAR) – nazwa stacjonującego w Polsce, w latach 1945–1993, związku operacyjnego wojsk radzieckich.

12) Matrioszka – określenie funkcjonujące w radzieckim (rosyjskim) wywiadzie: ktoś, kto prowadzi podwójne życie, udając lojalnego obywatela kraju, w którym żyje; inaczej także „śpioch”.

13) GRU – Gławnoje Razwiedywatielnoje Uprawlenije (Główny Zarząd Wywiadowczy), radziecki, a następnie rosyjski wywiad wojskowy.

14) NKWD SSSR – Narodnyj Komissariat Wnutriennych Dieł SSSR (Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR), aparat represyjny realizujący w Związku Radzieckim terror stalinowski, zajmujący się także wywiadem i kontrwywiadem, działający w latach 1934–1946.

Rozdział 2

Piaskowa Góra, targana zacinającym deszczem, przypominała nieprzyjazną, pustą krainę. Mogłaby stanowić idealną scenerię dla filmów grozy lub kryminalnego dreszczowca. Tomasz był chyba jedyną ludzką istotą przemierzającą centrum osiedla. Nawet pod wiatami przystanków autobusowych nikogo nie było. Niemal z utęsknieniem spoglądał w kierunku olbrzymiego bloku, zwanego potocznie mrówkowcem, gdzie znajdowało się jego mieszkanie. Myślał tylko o tym, że za chwilę otworzy drzwi do przytulnego, przyjaznego wnętrza. Ścisnął mocniej uchwyt teczki, w której spoczywały zdjęcia rzeczy odnalezionych w schowku walimskiego esesmana, i przyspieszył kroku.

W domu szybko zdjął przemoczoną kurtkę i buty, osuszył głowę ręcznikiem i nie bacząc na to, że jest głodny, sięgnął po fotografie. Wyszukał dwie odbitki przedstawiające tajemniczy plan i położył je na biurku w pokoju służącym za niewielki gabinet.

Tak jak to opisała w artykule dziennikarka, mapka miała kształt trójkąta. Przedstawiała fragment jakiejś prostej drogi lub korytarza, od którego prostopadle odchodziły w tym samym kierunku cztery przecznice. Ich rozstawienie było regularne, sugerujące takie same odległości pomiędzy nimi. Historyk wziął linijkę i dokonał pomiarów, które wykazały słuszność tego spostrzeżenia.

Z szuflady wyjął lupę i zaczął oglądać najdłuższą krawędź trójbocznego planu. Po chwili uśmiechnął się, gratulując sobie w duchu, że wziął od redaktorki negatyw i zamówił w zakładzie fotograficznym odbitki w rozmiarze trzydzieści na czterdzieści centymetrów. Co prawda, sporo to kosztowało, ale opłaciło się. Uzyskane powiększenie pozwoliło mu bowiem dostrzec, że badany bok trójkątnej kartki był postrzępiony. Maleńkie drobiny nadszarpniętego papieru przypominały delikatny meszek. Marzena Zimosz miała rację. To był tylko fragment większej całości. Najwyraźniej ktoś musiał rozdzielić mapkę bardzo ostrym nożem. „I zrobił to zapewne w celu utajnienia lokalizacji narysowanego obiektu” – skonstatował.

Westchnął z wrażenia. Miał niemal pewność, że plan może prowadzić do jakiegoś depozytu. Po krótkim namyśle doszedł jednak do wniosku, iż nie ma to żadnego znaczenia. To, co leżało przed nim, nie pozwalało nawet wysnuć najbardziej fantastycznej hipotezy, gdzie należałoby szukać domniemanej skrytki.

Skierował wzrok ku napisom Ahnenerbe i Heiliger. Ocenił, że musiały zostać naniesione później niż korytarze, gdyż ten, kto je nakreślił, zrobił to niedbale, co odróżniało je od zasadniczego szkicu.

W jego głowie kłębiły się dziesiątki myśli. Postanowił je uporządkować.

Dziedzictwo Przodków było jedną z najbardziej tajemniczych organizacji Trzeciej Rzeszy. Wokół niej krążyło o wiele więcej zagadek, nieziemskich historii i wątpliwości niż faktów. Rzekome sekrety związane z badaniami, jakie prowadziło stowarzyszenie, rozpalały umysły wielu eksploratorów, pseudonaukowców oraz tropicieli teorii spiskowych. Inaczej zachowywali się profesjonalni, akademiccy badacze; ci podchodzili do tej problematyki niezmiernie krytycznie. Zrodziło to nieformalny spór co do roli, jaką Ahnenerbe odegrało w rozwoju technologii militarnych Trzeciej Rzeszy. Pierwsi uważali, że stowarzyszenie brało aktywny udział w tworzeniu Wunderwaffe[15], zaś drudzy negowali taką tezę i w zasadzie racja była po ich stronie – nie odnaleziono do tej pory żadnych dokumentów potwierdzających takie założenie.

Obecnie historycy zaliczali do nowatorskiej broni, projektowanej w czasach Hitlera, około stu dziesięciu projektów, z czego dziesięć procent miało charakter wysoce eksperymentalny, bazujący na ówcześnie najnowszych, awangardowych technologiach. Część z nich udało się wdrożyć do produkcji i zastosować w walce, większość jednak nie doczekała się finalizacji. Prawdopodobnie istniały także koncepcje broni, o których wiedza nie krążyła w przestrzeni publicznej, gdyż albo utajnili je Amerykanie bądź Rosjanie, albo zrobili to sami Niemcy. Należało także założyć, że takich projektów po prostu nie było, ale Tomasz osobiście to odrzucał. Istniały bowiem przesłanki, że nad takimi w Trzeciej Rzeszy jednak pracowano. Na przykład nie tak dawno przeczytał wywiad ze słynnym Erichem von Dänikenem[16], który opowiedział o swoim spotkaniu z profesorem Hermannem Oberthem, pionierem techniki rakietowej i wizjonerem podboju kosmosu. Oberth, mentor Wernera von Brauna[17], któremu pomagał w Peenemünde[18] przy konstruowaniu rakiety balistycznej V2, ponoć zapewnił Dänikena, że w Trzeciej Rzeszy prowadzono badania nad napędem antygrawitacyjnym. Mało tego, oświadczył, że w tym celu studiowano starożytne, sanskryckie manuskrypty, o których sądzono, że zostały przywiezione przez Ahnenerbe z Tybetu!

O możliwości zaangażowania Dziedzictwa Przodków w proces tworzenia nowych rodzajów broni mogły także świadczyć eksperymenty dotyczące przebywania człowieka na dużych wysokościach. Ich wyniki wykorzystano przy projektowaniu kombinezonu ciśnieniowego dla pilotów. Wiadomo także na pewno, że w tym samym czasie Braun pracował nad dwustopniową rakietą międzykontynentalną A9/A10, której jedna z wersji miała być pilotowana przez człowieka. Nowicki nie wierzył tu w przypadkowy zbieg okoliczności. Czy było coś jeszcze? Nikt nie mógł tego na sto procent wykluczyć.

Tak naprawdę to właśnie owa zbieżność badań prowadzonych przez Ahnenerbe nad zachowaniem ludzkiego organizmu na dużych wysokościach z pracami nad rakietą A9/A10 sprawiła, że Tomasz zainteresował się walimskim esesmanem. Od dawna bowiem snuł przypuszczenia, według których wspomniane doświadczenia medyczne prowadzono nie tylko w obozie koncentracyjnym w Dachau, ale także w Szczawnie-Zdroju koło Wałbrzycha oraz na Starym Zamku w Książu. Istniały także przesłanki, że niektóre elementy rakiety A9/A10 były projektowane i testowane w nieznanym tajnym laboratorium znajdującym się w podziemiach którejś z wałbrzyskich kopalń. „A teraz na światło dzienne wypłynął plan sugerujący, że gdzieś w pobliżu Walimia mogło zostać ukryte coś, co należało do Dziedzictwa Przodków” – podsumował w myślach. „Co to mogło być?! Czy rzeczywiście chodziło o dzieła sztuki zrabowane przez Niemców w okupowanych państwach Europy, tak jak wyobrażała to sobie Marzena Zimosz?” – wiedział, że pytanie to pozostanie już z nim na zawsze.

Głód przypomniał o sobie silnym ssaniem w żołądku, odszedł więc od biurka, by zrobić coś do jedzenia. Zagadkowa sprawa tak go pochłonęła, że nawet nie zwrócił uwagi, z czego przygotowuje posiłek. Nasyciwszy się, wrócił do gabinetu i sięgnął po kolejne odbitki dokumentujące rzeczy z walimskiego schowka.

Mundur esesmana prezentował się fascynująco. Nie był czarny, lecz w typowym dla niemieckiej armii kolorze feldgrau, co odzwierciedlała w miarę wiernie kolorowa fotografia. Patki na kołnierzu były jak nowe. Na prawej widniały znaki runiczne Sieg oznaczające zwycięstwo, znane powszechnie jako „błyskawice” symbolizujące przynależność do SS, zaś na lewej umiejscowiony był stopień Scharführera, czyli sierżanta. Na przedniej, lewej kieszeni widniał Żelazny Krzyż, odznaczenie nadawane za męstwo w boju.

Ponownie ujął lupę, by przyjrzeć się dokładnie pistoletowi Parabellum wraz z kilkoma magazynkami pełnymi naboi. Nie ulegało wątpliwości, że broń była utrzymana w doskonałym stanie, choć na pewno miała przynajmniej około pięćdziesięciu lat. „Czyżby Schimannek musiał być w ciągłej gotowości? Jeśli tak, to na co?” – oczywiste pytania pozostały bez odpowiedzi.

Kolejne zdjęcia prezentowały ekwipunek górniczy: lampę z akumulatorem, kask oraz aparat tlenowy z lat sześćdziesiątych. Tomasz znał się na tym, gdyż jego ojciec pracował kiedyś w kopalni jako ratownik. W domu po rodzicach, pod Nową Rudą, miał nawet podobne urządzenie, tyle że o co najmniej dziesięć lat nowsze. Aparat przypominający plecak wydawał się nieużywany. Aluminiowa pokrywa, niebieska butla na tlen oraz pochłaniacz nie posiadały żadnych zarysowań. Maska i przewody z czarnej gumy wyglądały tak, jakby nie wyciągano ich z opakowania. Dla Nowickiego stało się jasne, że „strażnik” posiadał górnicze wyposażenie, gdyż musiał być przygotowany do poruszania się w podziemnych korytarzach, gdzie mógł się spodziewać obecności groźnych gazów, przede wszystkim dwutlenku węgla i metanu. Wniosek ten spowodował, że historyk od razu połączył ekwipunek z trójkątnym planem. Ekscytacja opanowała go w dwójnasób. Wszystko logicznie się spajało.

Legitymacja SS potwierdzała fakt posiadania przez Schimannka stopnia Scharführera. Odręczne wpisy świadczyły o tym, że wstąpił on do SS w tysiąc dziewięćset trzydziestym dziewiątym roku w wieku dwudziestu jeden lat. Wychodziło na to, że w chwili śmierci miał siedemdziesiąt dwa. Tomasz przez chwilę jak urzeczony wpatrywał się w podpis Heinricha Himmlera złożony na dokumencie. Sprawiło to, że wręcz poczuł fizyczną obecność zbrodniarza.

Postanowił przejrzeć resztę zdjęć. Prezentowały Schimannka w różnych sytuacjach towarzyskich. Miały wyraźnie pamiątkowy charakter. Zazwyczaj, wraz z innymi mężczyznami w hitlerowskich mundurach, pozował na tle drzew, być może sowiogórskich lasów, a także w pomieszczeniach jakichś piwiarni albo kantyn wojskowych. Jedna z fotografii zwróciła jego szczególną uwagę, gdyż naniesiono na nią odręczną adnotację: „Bad Salzbrunn, Februar 1945”. Oznaczało to, że zrobiono ją w Szczawnie-Zdroju, w lutym czterdziestego piątego roku. Przedstawiało walimskiego Niemca w towarzystwie innego esesmana w jakiejś knajpce. Nowicki wziął do ręki lupę, chciał odgadnąć, w jakim lokalu obaj wtedy przebywali. Wnętrze przywiodło mu na myśl nieistniejącą już restaurację Belvedere mieszczącą się kiedyś na Wilhelmshöhe, czyli obecnym Wzgórzu Gedymina. Znał ją z przedwojennych widokówek; jeśli tylko jakaś przedstawiała stary Wałbrzych, trafiała do jego kolekcji.

Przyjrzał się dokładniej towarzyszowi Schimannka. Był nim Sturmbannführer. „Major biesiadował z sierżantem?” – zdziwił się, nie pasowało mu takie zestawienie. Tomasz wpatrywał się uważnie w oblicze oficera, który uśmiechał się promiennie do obiektywu. Kogoś mu przypominał, ale nie wiedział kogo.

Przez całą resztę dnia historyk nie mógł pozbyć się wrażenia, że już gdzieś widział Sturmbannführera. Szukał w głowie okoliczności, kiedy to mogło nastąpić. Cofał się pamięcią do swoich pobytów w archiwach, bibliotekach, wertował w myślach książki, które przeczytał. „Po prostu mi się wydaje” – postanowił w końcu odgonić natrętną myśl. Ta jednak go nie opuszczała.

Późnym wieczorem ponownie wziął do ręki fotografię i wpatrywał się z uporem w oblicze majora SS. Nic to jednak mu nie dało. Położył się spać. Długo nie mógł zasnąć. Wciąż rozmyślał o esesmańskim oficerze. Po jakimś jednak czasie powieki opadły pod ciężarem całodziennego zmęczenia. Z lubością poddał się ogarniającemu go ukojeniu. Już prawie spał, gdy pewien obraz przemknął mu przed oczami. Momentalnie, nie wiedząc dokładnie dlaczego, zrzucił z siebie kołdrę i potruchtał z sypialni do gabinetu. Stanął przed regałem uginającym się pod ciężarem różnorodnej literatury, skoroszytów, map, czasopism oraz stosów kserokopii, a także ogromnej ilości fiszek i notatek. Coś mu mówiło, że to właśnie tutaj znajduje się rozwiązanie zagadki Sturmbannführera. Wodził wzrokiem po grzbietach książek, przypominał sobie zawartości każdego z segregatorów oraz treści zgromadzonych materiałów. Nagle doznał silnego ucisku w okolicach splotu słonecznego. Uczucie było podobne do lęku, jaki człowiek odczuwa w wyjątkowo niebezpiecznych sytuacjach. „To chyba niemożliwe” – pomyślał najpierw. Potem wolno sięgnął w kierunku najwyższej półki i zdjął z niej opasły album z rodzinnymi zdjęciami.

Siedząc przy biurku, drżącymi dłońmi przekładał kartę za kartą, taksując uważnie każdą fotografię. Po kilku minutach zdrętwiał. Jakby dopadł go paraliż całego ciała. Nie mógł poruszyć ręką, nie miał siły, żeby wstać, nieznośna suchość opanowała jego gardło, co sprawiło, że ciężko mu było nawet oddychać…

***

Władysław Borek stał przy oknie w swoim pokoju służbowym. Dzięki wytłumionym ścianom i drzwiom z zewnątrz nie docierał żaden niepożądany odgłos. Wpatrywał się w pustą o tej porze ulicę. Było tuż po siódmej rano. Ostatnimi dniami nie dosypiał, więc bardzo wcześnie zjawiał się w pracy.

Od czasu spotkania z pułkownikiem Winogradowem nie mógł sobie znaleźć miejsca. Skupienie się na jakiejkolwiek czynności wymagało nadludzkiego wysiłku, gdyż propozycja radzieckiego oficera dręczyła go właściwie bez przerwy. Myślał o niej bezustannie, rozważał wszystkie możliwe scenariusze oraz szanse i zagrożenia z nią związane.

Borek był powszechnie znany w Służbie Bezpieczeństwa jako poszukiwacz niemieckich depozytów ukrytych na Dolnym Śląsku. Nikt jednak nie postrzegał go jako dziwaka, który w chwilach wolnych od służby zajmuje się tropieniem jakichś urojonych skarbów. Opinia była wręcz odwrotna. Oprócz wykonywania obowiązków kontrwywiadowczych w latach siedemdziesiątych oraz do połowy osiemdziesiątych prowadził także oficjalne rozpracowania osób i obiektów, których celem było dotarcie do miejsc składowania różnorodnych cennych rzeczy schowanych przez Niemców podczas wojny. Jego działalnością interesowali się najwyżsi zwierzchnicy SB, partii[19] oraz rządu, którzy niekiedy osobiście wspierali prowadzone przez niego śledztwa. Miał na swoim koncie kilka znaczących sukcesów, wśród których najważniejszym było odnalezienie pokaźnego zbioru dzieł malarstwa zachodnioeuropejskiego w jednym z dolnośląskich kompleksów klasztornych. Za to osiągnięcie otrzymał szereg odznaczeń, honorowych dyplomów i podziękowań. Sam minister spraw wewnętrznych obdarował go złotym zegarkiem z wygrawerowaną dedykacją, który major dumnie nosił każdego dnia na przegubie lewej ręki.

W tamtym czasie miało także miejsce bardzo dla niego niebezpieczne wydarzenie. Otóż Winogradow, z którym utrzymywał kontakty służbowe od początku lat osiemdziesiątych, próbował pozyskać go do współpracy z radzieckim wywiadem wojskowym. Borek wielokrotnie słyszał o próbach werbowania przez „towarzyszy radzieckich” polskich oficerów z armii, milicji oraz Służby Bezpieczeństwa, lecz dopiero kiedy doświadczył tego osobiście, uświadomił sobie z całą mocą, jakie to stanowi zagrożenie.

Rosjanin postanowił wykorzystać pasję polskiego oficera i jego zaangażowanie w rozwiązywanie dolnośląskich tajemnic. W zamian za pracę dla GRU zaproponował mu dostęp do informacji o ukrytych w Wałbrzychu dziełach sztuki zrabowanych przez hitlerowców na wschodzie Europy. Pokazał nawet próbki owych materiałów – tajne depesze, przesłane w marcu i kwietniu czterdziestego piątego roku przez agenta wywiadu NKWD o pseudonimie Orion, działającego w tym górniczym mieście. Z ich treści wynikało, że był on na tropie miejsca, w którym miał zostać ukryty transport ze wspomnianymi dobrami. Informacje będące w posiadaniu wywiadu radzieckiego były ponoć na tyle precyzyjne, iż dotarcie do depozytu należało oceniać jako bardzo wysoce prawdopodobne. Major jednak zdecydowanie odmówił. Po pierwsze, nie pozwalał mu na to oficerski honor, zdrada nie wchodziła w grę. Po drugie, zdawał sobie sprawę, że po odnalezieniu skrytki państwo polskie zostałoby przymuszone przez Moskwę do zwrotu wszystkiego, co pochodziło z terenów ZSRR. Borek rozumiał również, że jeśli zostałby agentem GRU, to szukałby owych zabytków tak naprawdę nie dla Polski, a dla Rosji. A tego nie chciał. W rezultacie napisał raport do swoich przełożonych o zaistniałej sytuacji. Nie doczekał się jednak żadnej reakcji z ich strony.

A teraz Winogradow ponowił ofertę. I zrobił to w imię prywatnych interesów. A to już było bardzo ciekawe, zwłaszcza w kontekście zmian, jakie zachodziły w Polsce. „Radzieccy przestali być wszechwładni” – stwierdził major.

Borek potrafił jednak myśleć perspektywicznie. Wiedział, że wejście w spółkę z oficerem obcego wywiadu, który zapewne za chwilę przemieni się w zatwardziałego przeciwnika polskiego państwa, może mieć dla niego dalekosiężne konsekwencje, z przymuszeniem w przyszłości do zdrady włącznie. „Jeśli przejdę weryfikację i zostanę przyjęty do Urzędu Ochrony Państwa, to stanę się automatycznie celem dla Rosjan” – skonstatował. „Winogradow nie zawaha się wykorzystać wobec mnie faktu ewentualnej współpracy, nawet jeśli ta dotyczyłaby tylko jego spraw osobistych” – dopowiedział sobie. Ten wniosek przekonał go, że należy odrzucić propozycję pułkownika. Poczuł się wyraźnie lepiej. Świat na powrót stał się kolorowy i przyjazny.

Nie byłby jednak sobą, gdyby nie postanowił przyjrzeć się sprawie walimskiego esesmana. Co prawda nie liczył na wiele, ale nic nie stało na przeszkodzie, by wykorzystał swoje wpływy i przeanalizował wszystkie fakty związane z odkryciem schowka w opisanym przez „Trybunę Wałbrzyską” mieszkaniu Henryka Sz.

Zaczął rozmyślać o Ahnenerbe, a w zasadzie o tym, dlaczego wywiad radziecki tak bardzo interesował się czterdzieści pięć lat po wojnie tą organizacją. „Co mogła ona tak istotnego ukryć, że GRU ustawicznie się tym zajmowało?” – odpowiedź na to pytanie stanowiła klucz do ewentualnych dalszych poczynań. Borek oczywiście posiadał pewną, bardzo fragmentaryczną wiedzę na temat tego stowarzyszenia, ale nigdy nie spotkał się z jego problematyką w swojej działalności. Jednego był pewny: archiwum, czyli Wydział C zajmujący się ewidencją operacyjną wrocławskiej SB, nie posiadało materiałów na ten temat. Nazwa ta nie przewijała się w żadnych aktach dotyczących niemieckich depozytów ani ludzi z nimi związanych.

Wrócił myślami do Winogradowa. Należało założyć, że pułkownik dysponował sporym zasobem wiadomości na temat lokalizacji skrytki Dziedzictwa Przodków w Wałbrzychu. „Dlaczego zatem zwrócił się do mnie o pomoc?” – zastanawiał się. „Być może brakuje mu kilku klocków do układanki, a opowieść o powrocie do Moskwy to tylko gra pozorów” – wyjaśnił sobie obrazowo. W każdym razie wychodziło na to, że walimskie znalezisko otworzyło jakąś furtkę do rozwiązania tej zagadki. Tylko jaką i dokąd ona prowadziła?

Major poczuł, jak nowe wyzwanie zaczyna go ekscytować. Zawsze tak się działo, kiedy trafiał na trop czegoś tajemniczego. Postanowił wyznaczyć sobie zadania. Po pierwsze, musiał zdobyć więcej wiedzy na temat Ahnenerbe, po drugie, uzyskać szczegółowe informacje na temat odkrycia z Walimia. Dopiero w oparciu o analizę zebranego materiału zamierzał skonstruować hipotezę, o jaki rodzaj depozytu toczy się gra. Czy rzeczywiście chodziło wyłącznie o archiwum, jak twierdził Winogradow?

Siadł do telefonu. Najpierw zadzwonił do znajomego pracownika naukowego Instytutu Historycznego na Uniwersytecie Wrocławskim i umówił się na spotkanie. Potem dość długo rozmawiał ze swoim kolegą z SB w Wałbrzychu. Ten potwierdził, że tamtejszy kontrwywiad prowadzi sprawdzenie operacyjne odnośnie do walimskiego esesmana. Obiecał jak najszybciej przesłać wyniki dotychczasowych ustaleń do Wrocławia.

***

Tomasz widział Ewalda Pelknera tylko raz w życiu, miał wtedy osiem lat. Było to w pierwszej połowie lat sześćdziesiątych, kiedy ten przyjechał z Niemiec Zachodnich w odwiedziny do jego dziadka, Erwina. Dlatego tak długo nie mógł sobie przypomnieć, w jakich okolicznościach twarz Sturmbannführera zapadła mu w pamięć. Teraz wspomnienie ożyło ze zdwojoną siłą i paliło niczym ogień, ponieważ… Ewald i Erwin byli braćmi.

Nowicki siedział w gabinecie i chyba już setny raz porównywał zdjęcie z walimskiego schowka z tymi z rodzinnego albumu, jakie zrobiono podczas pobytu „wujka” w powojennym Wałbrzychu. Wszystko się zgadzało. Ten sam uśmiech, wyniośle uniesiona głowa, bystre oczy, krótko przycięte, jasne włosy. Historyk zauważył, że Ewald zawsze ustawiał się w ten sam sposób względem obiektywu, jakby miał wyćwiczone zachowanie w takiej sytuacji.

Tomasz, choć już nieco ochłonął, w dalszym ciągu nie mógł uwierzyć, że był spokrewniony z oficerem SS. To spowodowało, że od momentu zidentyfikowania Sturmbannführera wciąż rozmyślał o swojej rodzinie.

Dziadek, niemiecki górnik, pozostał po wojnie, wraz z żoną Anneliese oraz córką Dorothee, w Polsce. W wałbrzyskich kopalniach brakowało wtedy rąk do pracy, więc Erwin jako specjalista od wentylacji pokładów wydobywczych był niezwykle cennym pracownikiem. Sam zresztą nie chciał wyjechać do Niemiec. Zawsze mówił, że „Waldenburg to jego Heimat[20] i jeśli może tu żyć, to będzie żył”.

Z czasem Dorothee stała się Dorotą. Nauczyła się mówić po polsku, poznała także Polaka, Waldemara, syna reemigrantów z Francji, za którego wyszła za mąż. Młody mąż pracował w kopalni w Nowej Rudzie jako ratownik górniczy, toteż zamieszkali w poniemieckim domku, kilka kilometrów od tego miasta, w pięknej, malutkiej miejscowości o nazwie Przygórze. Rok po ślubie urodziło im się dziecko.

Tomasz z rozrzewnieniem przypominał sobie lata beztroskiego dzieciństwa. Przed oczami przewijały mu się obrazy, jak latem, w grupie podobnych mu dzieciaków, ganiał po okolicznych łąkach i lasach albo bawił się w przydomowym ogrodzie. Zimą natomiast królowały sanki; na otaczających wioskę wzgórzach śniegu zawsze było co niemiara.

Kiedy skończył czwartą klasę podstawówki, matka postanowiła wysłać go do Wałbrzycha, do dziadka, by dalszą naukę kontynuował w dużym mieście. Erwin, który borykał się już wtedy z samotnością, gdyż babcia zmarła kilka lat wcześniej, decyzję córki przyjął niemal z wdzięcznością. Męczyła go także bezczynność; zaczątki pylicy, zawodowej choroby górników, zmusiły go trzy lata wcześniej do przejścia na rentę. Poświęcił się więc opiece nad wnukiem.

Z chwilą zamieszkania u dziadka Nowicki zetknął się po raz pierwszy z wałbrzyskimi tajemnicami. Doskonale pamiętał, jak pewnego dnia, kiedy to z wypiekami na twarzy chłonął książkę o przygodach Pana Samochodzika tropiącego skarby templariuszy[21], dziadek zagadnął do niego:

– Co ty tam tak czytasz, Thomas?

Rozemocjonowany lekturą zaczął opowiadać ze szczegółami o wydarzeniach opisanych w powieści. Kiedy relacjonował uwięzienie ulubionego bohatera w podziemnej pułapce, Erwin uśmiechnął się i rzekł:

– Ja do końca wojny był Oberwettersteiger[22] na kopalni w Waldenburg. – Zawsze posługiwał się niemiecką nazwą miasta. – I mogę ci powiedzieć, Thomas, że tam jest taki geheimnisvolle Unterwelt[23], jaki ten twój Herr Fahrzeuge nigdy nie widział.

Dziadek mówił po polsku nieskładnie, nigdy bowiem dobrze nie nauczył się języka, ale wnuk rozumiał wszystko doskonale, gdyż matka od najmłodszych lat uczyła go niemieckiego.

Od tamtej chwili regularnie prosił Erwina, by ten opowiadał mu o „wałbrzyskim unterwelcie”. Wysłuchiwał zatem historii o tajnych fabrykach syntetycznej benzyny, głębokich tunelach pod zamkiem Książ, o Olbrzymie – podziemnym mieście w Górach Sowich, a także o ukrytym pociągu pełnym złota. Oczywiście marzył przy tym, że kiedyś to wszystko zobaczy na własne oczy. Owo pragnienie z czasem przeistoczyło się w pasję odkrywania i poszukiwania, co ostatecznie rozbudziło w nim miłość do historii.

Kiedy był uczniem liceum, pogawędki zostały uzupełnione licznymi wycieczkami po Wałbrzychu i okolicy. Dziadek oprowadzał go po różnych miejscach, pokazując osobliwości i zjawiska świadczące o bogactwie podziemnych tajemnic miasta. Załatwił też zjazd w głąb jednej z kopalń, zorganizował zwiedzanie Lisiej Sztolni[24], a także udział w ćwiczeniach ratowników górniczych w poniemieckim schronie przeciwlotniczym.

W roku, w którym Tomasz zdał na studia historyczne, Erwin opowiedział mu o laboratoriach, w których pracowano nad „rakietą sto razy lepszą od V2 oraz drukszturcancugiem[25] dla pilota”. Na pytania o ich lokalizacje dziadek odpowiadał, że nic na ten temat nie wie. Twierdził jednak, że takie instalacje na pewno istniały, gdyż w kopalnianych podziemiach wydzielono strefy, do których dostępu pilnie strzegło SS. Mogły tam wchodzić tylko osoby posiadające specjalne przepustki i nawet on, jako Oberwettersteiger, nie miał takiego zezwolenia. Oczywiście Tomasza zainteresowało, skąd nadsztygar od wentylacji mógł wiedzieć, czym zajmowano się w tak utajnionych placówkach. W odpowiedzi usłyszał, że z plotek krążących wśród zarządu i dozoru górniczego. Wtedy przyjął to za dobrą monetę, ale teraz, po odkryciu faktu, że brat dziadka był wysokim oficerem SS, inaczej postrzegał całą sprawę.

Opowieść Erwina spowodowała, że zaczął się bardzo interesować owymi laboratoriami. Oprócz studiowania na uniwersytecie coraz więcej czasu poświęcał na zbieranie materiałów na ten temat. Przesłanki, że w Wałbrzychu pracowano nad rakietą A9/A10 oraz prowadzono badania w zakresie zachowania się ludzkiego organizmu w warunkach lotu na dużej wysokości, stawały się coraz wyraźniejsze.

Aż nadszedł rok tysiąc dziewięćset osiemdziesiąty. Zaznaczył się szczególnie w życiu Tomasza. Wtedy obronił pracę magisterską z historii, dziadek zmarł na pylicę płuc, zaś rodzice pod naporem choroby ojca oraz skomplikowanej sytuacji w kraju wyemigrowali do RFN.

Powrócił pamięcią do wizyty Ewalda w Polsce. Jak przez mgłę docierały do niego obrazy z domu Erwina na Sobięcinie[26]. Bracia rozmawiali po niemiecku przy stole w największym pokoju, a matka Tomasza przygotowywała obiad w kuchni, gdyż babcia już wtedy nie żyła. Niestety, nic więcej nie mógł sobie przypomnieć.

Wziął lupę i rozpoczął dokładne lustrowanie zdjęcia zrobionego w lutym czterdziestego piątego roku w Szczawnie-Zdroju. W dużym skupieniu przyglądał się mundurowi Sturmbannführera Pelknera. Jego uwagę przykuły dwa elementy. Pierwszym była wąska, umieszczona tuż nad mankietem lewego rękawa, czarna opaska. Widniały na niej, wyszyte srebrną nicią, cztery gotyckie litery: RFSS. Nie miał pojęcia, co mogły oznaczać. Drugim był emblemat w kształcie rombu, umiejscowiony tuż nad opaską. Przedstawiał symbol anteny, jaki współcześnie stosowano w technicznych schematach urządzeń elektronicznych. Można go było przyrównać do trójpalczastego ptasiego śladu.

Zagadkę emblematu rozwiązał dość szybko. Najprawdopodobniej symbolizował specjalność Ewalda. Tomasz z opowieści matki wiedział, że był on z wykształcenia inżynierem elektrotechnikiem, możliwe więc, że służył na przykład w jednostce łączności.

Nie miał za to pomysłu na rozszyfrowanie znaczenia opaski. Zazwyczaj takowa prezentowała przynależność do określonej struktury SS lub jednej z dywizji Waffen-SS, jakie tworzyły zbrojne ramię organizacji. Niestety, oznaczenie RFSS z niczym mu się nie kojarzyło. Niewiedza spowodowała, że zatopił się na wiele godzin w posiadanych książkach o Trzeciej Rzeszy. Nie przyniosło to jednak żadnego pozytywnego rezultatu.

Następnego dnia, po powrocie z liceum, ponownie do nocy ślęczał nad materiałami. Bez powodzenia. W przerwach zastanawiał się, czy ktokolwiek z rodziny wiedział o niechlubnej przeszłości Ewalda. Dziadek nigdy o tym nie wspominał. Także jego matka, Dorota, nie poświęcała mu zbyt wiele uwagi w swoich opowieściach. Od niej wiedział tylko tyle, że jej stryj spędził całą wojnę w Rzeszy, pracując w jakimś biurze konstrukcyjnym. Czyżby kłamała? Po namyśle odrzucił taką możliwość.

Pod wpływem faktów, które ujawnił artykuł z „Trybuny Wałbrzyskiej”, po raz pierwszy w życiu spojrzał inaczej na postać Erwina. Pojawiły się bowiem niewygodne pytania: dlaczego tak naprawdę dziadek pozostał z rodziną w Polsce?; skąd wiedział tyle o tajemnicach Wałbrzycha? I najbardziej dręczące, ale wynikające z poprzednich: czy on sam nie był przypadkiem „strażnikiem”? Tomasz zdawał sobie sprawę, że musi taką ewentualność brać pod uwagę. „Ale w zasadzie po co?” – zamyślił się, choć dobrze znał odpowiedź. Nie miał bowiem wątpliwości, że istniał jakiś nieokreślony związek pomiędzy Heinrichem Schimannkiem, Ewaldem Pelknerem i być może Erwinem. Nie było na to, co prawda, dowodów, ale intuicja podpowiadała mu, że tak właśnie jest. Co mogło łączyć tych trzech ludzi: fałszywego Polaka, który najprawdopodobniej był „strażnikiem” depozytu, esesmana inżyniera i eksperta od wałbrzyskich kopalń? „Niezwykły zespół” – skonstatował. Nie wiedział dlaczego, ale wręcz podświadomie scalił to spostrzeżenie z walimskim planem i naniesionym tam słowem Ahnenerbe. Zastanowił się głęboko i doszedł do wniosku, że choć mapka została znaleziona w Górach Sowich, to ze względu na Erwina należało chyba brać pod uwagę hipotezę, iż mogła się odnosić do którejś z wałbrzyskich kopalń.

***

Borek wertował materiały nadesłane z Wałbrzycha. Były to notatki służbowe oraz raport podsumowujący stan sprawy walimskiego esesmana sporządzony przez tamtejszego oficera kontrwywiadu. Szczególnie zainteresowała go odręcznie naszkicowana kopia trójkątnego planu. Następnie przez ponad godzinę zapoznawał się ze szczegółowymi charakterystykami przedmiotów odnalezionych w tajnym pomieszczeniu. Klął przy tym na brak profesjonalizmu wałbrzyskiego funkcjonariusza, który w jego mniemaniu powinien był sfotografować wszystkie rzeczy. Ułatwiłoby mu to teraz pracę. Niemniej z treści dokumentów wyłonił się obraz Henryka Szymanka jako fałszywego Polaka, który z niemal stuprocentowym prawdopodobieństwem był zakamuflowanym „strażnikiem”. Taki wniosek uzasadniało doświadczenie majora oraz tajemnicza mapka i wyposażenie górnicze wydobyte ze skrytki. Bez wątpienia zmarły Niemiec przechowywał ten sprzęt, by mieć możliwość penetracji jakichś podziemi.

Oficer długo analizował różne możliwości. Fakt, że były esesman mieszkał w Walimiu, sugerował, że należało brać pod uwagę kilka lokalizacji depozytu: co najmniej sześć zespołów sztolni wchodzących w skład Riese, kopalnię Wacława w Ludwikowicach Kłodzkich, a także jakieś zupełnie nieznane miejsce. Z drugiej strony, Winogradow twierdził, że archiwa Ahnenerbe ukryto na terenie Wałbrzycha. Tak ponoć wskazywały dane radzieckiego wywiadu pozyskane pod koniec wojny. Czyżby chodziło o zamek Książ albo o jakąś kopalnię? Ale wtedy „strażnik” powinien był chyba mieszkać w mieście, a nie prawie dwadzieścia kilometrów od niego? „Zaraz, zaraz” – Borek zastanowił się. „To, że dokumentację Dziedzictwa Przodków wysłano do Wałbrzycha – przypomniał sobie dokładnie słowa Rosjanina – nie oznacza, że tam ją akurat schowano. Przecież mogła ona zostać przewieziona w pobliże Walimia”. Uznał, że to dobry kierunek myślenia.

Nie istniała także pewność, że depozyt zawierał wyłącznie materiały archiwalne, jak to sugerował pułkownik GRU. Z rozmowy, jaką Borek przeprowadził z naukowcem z wrocławskiego Instytutu Historycznego, wynikało, że mogło chodzić także o dzieła sztuki, starodruki czy artefakty archeologiczne. Należało również brać pod uwagę wynalazki, skonstruowane w oparciu o ówcześnie awangardowe technologie, ale to wydawało się najmniej prawdopodobne.

Oficer kontrwywiadu postanowił rozpatrzeć każdą z potencjalnych lokalizacji depozytu Ahnenerbe, jakie wchodziły w grę. Zaczął od obiektów kompleksu Riese. Część tamtejszych podziemi, która była znana zarówno profesjonalnym eksploratorom, jak i poszukiwaczom amatorom, od razu wyeliminował, gdyż w zasadzie nikt do tej pory nie odnalazł tam żadnych konkretnych tropów prowadzących do jakichkolwiek zamaskowanych komór lub korytarzy. Także trójkątny plan nie odwzorowywał przebiegu sztolni, do których obecnie można było wejść. Nie można było jednak wykluczyć, że to właśnie w Olbrzymie hitlerowcy zorganizowali skrytkę. Major miał dostęp do relacji więźniów obozów koncentracyjnych, którzy pracowali przy drążeniu podziemnych korytarzy, a także przy ich wykańczaniu i wyposażaniu. Według ich słów odkryte dotychczas wyrobiska stanowiły zaledwie niewielką część tego, co w rzeczywistości zostało zbudowane. Niektórzy ze świadków twierdzili, że w górotworze znajdowało się aż pięć poziomów sztolni, z czego część została ukończona i użytkowana przez Niemców. Ponoć prowadzono w nich produkcję zbrojeniową, a także testy nowych broni. Oczywiście dowodów na taki stan rzeczy nie było. Istniały wszakże przesłanki, że Rosjanie, którzy zaraz po wkroczeniu na Dolny Śląsk w czterdziestym piątym penetrowali kompleks Riese, dotarli do pewnej partii w pełni funkcjonalnych podziemi. I po tym jak wywieźli z nich wszystko, co tylko nadawało się do użytku, zawalili i zamaskowali wejścia. Nie zdołali jednakże odkryć wszystkiego. Oficer polskiego kontrwywiadu kiedyś nawet pytał o to Winogradowa. Ten, co znamienne, nie potwierdził tych przypuszczeń, ale też im nie zaprzeczył.

Osobną kwestią były tunele pod zamkiem Książ. One również zostały dokładnie przeszukane zaraz po wojnie przez Armię Czerwoną. Borek dysponował wiarygodnymi informacjami, zresztą także od zastępcy szefa wywiadu PGWAR, że specjalny oddział NKWD odnalazł w nich zasoby archiwalne SS, przede wszystkim dokumenty Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy[27]. Zatem wniosek był prosty: jeśli materiały Dziedzictwa Przodków zostałyby tam ukryte, to GRU nie poszukiwałoby ich w roku dziewięćdziesiątym, czterdzieści pięć lat po wojnie!

Major zrobił sobie kawę. Zawsze miał wrażenie, że napój ten wspomagał jego wysiłki intelektualne, działał niczym dopalacz podczas zmagania się z własnymi myślami. Te, po krótkiej chwili, skierował ku kopalni Wacława w Ludwikowicach Kłodzkich. Ze względu na niedużą odległość, jaka dzieliła Walim od tej miejscowości, Heinrich Schimannek mógł równie dobrze strzec depozytu ukrytego właśnie tam. Na terenie Wenceslaus Grube – Borek przypomniał sobie niemiecką nazwę – uruchomiono w czasie wojny fabrykę amunicji. Cały teren został wówczas objęty ścisłą ochroną. W toku kilku postępowań sprawdzeniowych prowadzonych przez majora, a poświęconych działalności Niemców w Górach Sowich, wyszło na jaw, że w sztolniach kopalni prawdopodobnie funkcjonowało laboratorium badawcze. Nie uzyskano jednak żadnych wiarygodnych informacji, czym się ono zajmowało. W środowisku eksploratorów krążyły, co prawda, jakieś spekulacje na ten temat, ale były one z pogranicza science fiction. Nie należało jednak odrzucić tezy, że w tamtejszych podziemnych korytarzach hitlerowcy faktycznie zainstalowali infrastrukturę do prowadzenia prac naukowych. A jeśli tak, to mogli także ukryć tam różnego rodzaju dobra. Problem polegał jednak na tym, że kopalnia była w zasadzie w całości zalana wodą i w związku z tym dostęp do jej wnętrza z technicznego oraz finansowego punktu widzenia był niemożliwy. A Schimannek przechowywał przecież sprzęt umożliwiający poruszanie się po suchych wyrobiskach. Dlatego też oficer kontrwywiadu odrzucił wstępnie i to miejsce.

Pozostawało zatem jedno rozwiązanie: poszukiwanie lokalizacji nikomu nieznanej. A to było bardzo trudne, wręcz niemożliwe do zrealizowania w kontekście dostępnych danych. Borek jednak nie zniechęcił się. Wiedział, że jeśli drąży się odpowiednio dany temat i jest się cierpliwym, to w konsekwencji można liczyć na uśmiech losu. Zastanowił się, co jeszcze może zrobić, by przybliżyć się do rozwiązania zagadki esesmana. „Muszę pojechać do Walimia. Obejrzę rzeczy Schimannka i pogadam z miejscowymi” – zdecydował. ■

15) Wunderwaffe – (tłum. z niem.: cudowna broń) określenie symbolizujące tajną broń o wielkiej sile, która miała zagwarantować ostateczne zwycięstwo Trzeciej Rzeszy. Dla wielu badaczy wyrażenie to miało jedynie znaczenie propagandowe.

16) Erich von Däniken – poczytny szwajcarski pisarz, autor niezwykle popularnej koncepcji paleoastronautyki, która zakłada, że na rozwój ludzkości wpływ miały istoty pozaziemskie odwiedzające Ziemię w starożytności.

17) Wernher von Braun – naukowiec, pionier techniki rakietowej, członek NSDAP, oficer SS, twórca niemieckiej broni odwetowej V2 (rakiety balistycznej), współtwórca amerykańskiego programu kosmicznego, pierwszy dyrektor Centrum Lotów Kosmicznych im. G. C. Marshalla w Alabamie.

18) Peenemünde – miejscowość nad Bałtykiem, gdzie w okresie Trzeciej Rzeszy znajdował się najnowocześniejszy technologicznie na świecie ośrodek badań nad bronią rakietową i lotniczą. Pracowało tam około 12–15 tysięcy ludzi.

19) Chodzi o Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą (PZPR), sprawującą w PRL autorytarne rządy w latach 1948–1989.

20) Waldenburg – niemiecka nazwa Wałbrzycha. Heimat – niemieckie określenie „małej ojczyzny”, rodzinnych stron, z którymi człowiek jest emocjonalnie związany.

21) Chodzi o powieść dla młodzieży „Pan Samochodzik i templariusze” autorstwa Zbigniewa Nienackiego (właściwe nazwisko: Zbigniew Tomasz Nowicki). Została ona po raz pierwszy wydana w 1966 r. Jej bohater, Tomasz, historyk sztuki, zajmował się poszukiwaniem zaginionych skarbów.

22) Oberwettersteiger – (niem.) nadsztygar, górnicze stanowisko kierownicze, osoba specjalizująca się w nadzorowaniu procesów wentylowania kopalni.

23) Geheimnisvolle Unterwelt – (niem.) tajemniczy podziemny świat.

24) Lisia Sztolnia – unikalny zabytek techniki górniczej w Wałbrzychu. Podziemny korytarz, którym na przełomie XVIII i XIX w. spławiano łodziami urobiony węgiel.

25) Der Drucksturzanzug – (niem.) kombinezon ciśnieniowy.

26) Dzielnica Wałbrzycha, w przeszłości zamieszkiwana głównie przez rodziny górnicze.

27) Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy – Reichssicherheitshauptamt (RSHA), centrala policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa, jeden z dwunastu urzędów SS.

Rozdział 3

W trzecią sobotę kwietnia Tomasz wybrał się do Poznania. Jakiś czas temu doszedł do wniosku, że posiada zbyt małą wiedzę o Ahnenerbe i musi ją uzupełnić. Najpierw chciał przeprowadzić samodzielne, krótkie studia w oparciu o bibliotekę Uniwersytetu Wrocławskiego, ale szybko zrozumiał, że będzie to kosztowało go zbyt dużo czasu i mógłby to zrobić dopiero w wakacje. Wpadł zatem na pomysł, by zorganizować sobie konsultacje u naukowca specjalizującego się w tematyce Trzeciej Rzeszy. Wybór padł na poznańskiego profesora Karola Górskiego, jednego z najlepszych w Polsce ekspertów w zakresie historii SS. Uczony, usłyszawszy podczas rozmowy telefonicznej niemal sensacyjną…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Dedykacja

Wałbrzych

***

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Posłowie